Ο Ορφέας φιλοξενεί έναν αυθεντικό άνθρωπο, μάγκα «εν δικαίω» ακατέργαστης ειλικρίνειας, που δε μασάει τα λόγια του… Όλοι έχουμε ταξιδέψει στα μονοπάτια της φωνής του, με όχημα την ευαίσθητη και δυναμική, συνάμα, ερμηνεία των τραγουδιών του… Από το 1990 οι μουσικές του γεμίζουν τις ψυχές μας με παράξενα χρώματα, που μέσα τους βάφονται τα όνειρα, τα φιλιά, οι πόνοι, οι αλήθειες, οι «παλιές αγάπες» μας, τα «γιατί» μας… Επειδή μας ένοιαζε και μας νοιάζει αν τα «νησιά της ειρήνης» του Μπάμπη Στόκα, ψάχνουν ακόμα το κλειδί που κλειδώνει τα βάσανα μακριά, πήγαμε και τον συναντήσαμε στο Ζουμ, στη διάρκεια των προβών για τις παραστάσεις, που ξεκίνησαν από την Παρασκευή 8 Φλεβάρη… Ο Μπάμπης Στόκας στο Ζουμ, κρατώντας δικό του το φλουρί, ερμηνεύει απρόβλεπτα τραγούδια… Ο Μπάμπης Στόκας στον Ορφέα, μιλά εκ βαθέων, αφήνοντας σε μας το φιλί...

Συμμετέχεις, σε μια σημαντική σειρά, τον «Άξιο Λόγο» του Γιώργου Νταλάρα και του Μιχάλη Κουμπιού κι έχεις ερμηνεύσει Λευτέρη Παπαδόπουλο, Άλκη Αλκαίο, αλλά και Μάνο Ελευθερίου, στον τρίτο δίσκο της σειράς που θα κυκλοφορήσει σύντομα. Κι όμως! Υπάρχει μια “κλάψα” και πολλοί λένε ότι περιμέναμε καλύτερο κομμάτι από τον τάδε ή από τον τάδε ... γιατί τόσο “ψάξιμο”;
Αυτά νομίζω ότι δεν είναι σοβαρά πράγματα. Έτσι κι αλλιώς, η υποχρέωση του καλλιτέχνη είναι να προπορεύεται του κοινού του. Κι αυτό είναι και το μεγάλο άγχος του καλλιτέχνη, που δε σημαίνει ότι πάντα θα πετύχει. Μπορεί να κάνω έναν δίσκο τώρα και μετά από 10 χρόνια να ακουστούν 3 τραγούδια και το έχουμε δει αυτό, στο παρελθόν, στο εξωτερικό, σε πάρα πολύ αξιόλογους δίσκους. Κι εγώ, όταν είχα ακούσει παλιά το δίσκο των Κατσιμιχαίων “Της αγάπης μαχαιριά”, μου άρεσαν δύο τραγούδια μόνο, δε μου άρεσε ο δίσκος, αν και τους αγαπώ πάρα πολύ τους Κατσιμιχαίους. Μετά την τέταρτη, πέμπτη ακρόαση και μετά από ένα μήνα, πραγματικά κατάλαβα πόσο ωραίος και πόσο σημαντικός δίσκος είναι. Αυτή είναι και η χαρά των τραγουδιών ενός δίσκου, δε σημαίνει ότι οποιαδήποτε ώρα θα τον βάλεις και θα σε καλύψει. Ένας πραγματικά καλός δίσκος και όχι ένας, ντε και καλά, “καλός”, με το πιασάρικο στιχάκι και μελωδία, δηλαδή πιο ελαφριά πράγματα, δε σημαίνει ότι θα σου αρέσει. Πρέπει να είσαι κι εσύ έτοιμος για να τον ακούσεις. Αυτό είναι που δεν καταλαβαίνουν πολλοί. Όταν, για παράδειγμα, έβγαλα τα “Πουλιά της νύχτας”, ήρθανε διάφοροι και μου λέγανε ότι μοιάζει με τους ΠΥΞ ΛΑΞ, ότι πάλι τα ίδια κάνω, ενώ εγώ ήμουνα σίγουρος ότι δεν είχαν καν ακούσει το δίσκο. Γιατί βλέπω τώρα, 7-8 χρόνια μετά από αυτόν το δίσκο, να μου ζητάνε τραγούδια που δεν έχω παίξει ποτέ και δεν το πιστεύω. Και, λέω, εντάξει ένας είναι, έτυχε, είναι το δικό του κομμάτι. Αλλά όταν έρχεται ένας, κι άλλος ένας, κι άλλος ένας, τότε λες ότι κάτι έγινε. Υπάρχουν δίσκοι που θέλουν να τους ακούς με την ησυχία σου, αλλά και με την ανησυχία σου! Έτσι είναι και οι δίσκοι του “Άξιου Λόγου”. Αλλά και στις προσωπικές μου δουλειές, δε λέω ότι εγώ κάνω αριστουργήματα, αλλά πάντα προσπαθώ να υπάρχει κάτι σ’ ένα δίσκο για να τον κάνω.

Υπάρχει ευθύνη και στα ραδιόφωνα, όμως, έτσι;
Τα ραδιόφωνα έχουν ευθύνη αν ένας δίσκος δεν παιχτεί. Εγώ, όσον αφορά τις προσωπικές μου δουλειές, δεν παίζομαι στο ραδιόφωνο. Έχω κάνει 23 προσωπικά τραγούδια και δεν αρέσει ούτε ένα;! Θέλετε να ακούσουμε το ραδιόφωνο για μία εβδομάδα για να το διαπιστώσετε; Γιατί σήμερα έχουμε φτάσει στο να γίνεται meeting για να σου βάλουν ένα τραγούδι στο σταθμό. Βγάζει, δηλαδή, ο Μπάμπης ένα δίσκο, τον ακούνε 10 μεγάλα πνεύματα της ελληνικής δισκογραφίας και του ελληνικού τραγουδιού, και αποφασίζουν ποιο είναι καλό τραγούδι και αν είναι. Και αν τύχει και ο διπλανός σταθμός κατά λάθος βάλει κανένα, το βάζουν κι αυτοί. Δεν έχουν καταλάβει σήμερα οι άνθρωποι του ραδιοφώνου πόσο σπουδαίο πράγμα είναι το ραδιόφωνο. Σπουδαιότερο και από την τηλεόραση. Γιατί έχει να κάνει και με τη φαντασία σου. Δε βλέπεις τίποτα, φαντάζεσαι, οδηγείς, έχεις τις σκέψεις σου κι έχεις κι έναν τύπο που σου κάνει παρέα όχι στο σπίτι, στη μοναξιά του σπιτιού σου, αλλά στο ταξίδι.

Μήπως προσπαθούν να περάσουν μία κουλτούρα μες την κουλτούρα;
Προσπαθούν. Όχι να περάσουν κουλτούρα, αλλά να καταστρέψουν την κουλτούρα. Δηλαδή, ό,τι είναι ντιριντάχτα είναι καλό. Και από την άλλη υπάρχουν κι οι σοβαροφανείς σταθμοί και λέω σοβαροφανείς, γιατί δεν μπορείς να είσαι σοβαρός σταθμός αν δεν αφήνεις τον παραγωγό σου να διαλέξει τι να παίξει. Ο σταθμός δεν είναι το κομπιούτερ, ο σταθμός είναι τα πρόσωπα. Σήμερα δεν υπάρχει αυτό, οπότε κι εγώ είμαι πολύ επιφυλακτικός όσον αφορά το θέμα του ραδιοφώνου. Νομίζω, πάντως, ότι θα το πληρώσουν όλοι αυτοί, γιατί κάποια στιγμή θα κάνει κάποιος έναν σταθμό που θα λειτουργεί σωστά και θα τους κλείσει. Και τότε θα ‘ναι αργά. Γιατί ο κόσμος σήμερα, επειδή περνάει πάρα πολύ δύσκολα, έχει στραφεί στο καλό τραγούδι. Γι’ αυτό βλέπεις τα τελευταία δύο χρόνια κι έχουμε κόσμο. Εγώ έπαιζα πριν δύο χρόνια και ήταν μόνο πέντε άτομα! Πήγα, μια Παρασκευή πριν τρία χρόνια, να δω τον Ορφέα Περίδη και είχε 50 άτομα. Αν είναι δυνατόν! Σε μια πόλη 5 εκατομμυρίων δε βρέθηκαν 200 άνθρωποι να πάνε να δουν τον Ορφέα; Και τώρα πάλι όλοι αυτοί έχουν πάρα πολύ κόσμο. Και χαίρομαι. Ενώ από την άλλη μεριά, τα σκυλάδικα και όλο αυτό που υπηρετούν, δουλεύουν με χορούς, με δέκα ευρώ το άτομο και με το φορτηγάκι! Αυτή είναι η πραγματικότητα. Γιατί άμα είμαστε “ντιριντάχτα” και οικονομημένοι όλοι, τι να μας πει το “Μη γυρίσεις” και η “Εικόνα του χειμώνα”; Όταν έχεις λαλήσει και σε κυνηγάνε οι τράπεζες και η δικιά σου έχει φύγει μακριά και είσαι και μοναχούλης σου στο σπίτι, τότε μπορεί κάτι να ακούσεις σε αυτά τα τραγούδια.

Ο Μπάμπης Στόκας με την πολυσύνθετη ερμηνευτική του ικανότητα, θυμίζει κάτι από Johnny Cash, από Leonard Cohen, από Nick Cave, από Michael Stipe, από Radiohead, από Βono. Οι μπαλάντες, για παράδειγμα, που έχεις τραγουδήσει και σαν μέλος των ΠΥΞ ΛΑΞ και στη σόλο καριέρα σου, έχουν πολλά κοινά στοιχεία με κομμάτια των παραπάνω. Το τόσο λυρικό «Αντέχω» από τα «Πουλιά της Νύχτας» μας φέρνει συναισθήματα από το «Country Feedback» των REM ή ο «Πίνακας» μας “περπατά” κοντά στο «Abbatoir blues» του N. Cave ή η «Άννα» κοντά στους Styx… Κατ’ εσέ, υπάρχουν συναισθηματικοί όντως δεσμοί τέτοιου είδους ή ορισμένες φορές… οι αισθήσεις μας, μας πλανεύουν;
Υπάρχουν. Όλοι αυτοί που είπατε είναι, έτσι κι αλλιώς, πολύ αγαπημένοι μου. Είναι μέσα σου. Ξέρετε, εγώ έμαθα να τραγουδάω κάνοντας το κασετόφωνο στο αυτοκίνητο του πατέρα μου. Δεν είχαμε λεφτά για να πάρουμε κασετόφωνο. Οπότε, αναγκαστικά, εγώ ήμουνα το ... κασετόφωνο! Και τραγούδαγα κατά παραγγελία, της μάνας μου, του πατέρα μου. Έτσι, πρώτα ανακάλυψα τον Αγγελόπουλο, τον Καζαντζίδη, τον Βαμβακάρη, τον Τσιτσάνη και μετά, μόλις άρχισα να μπαίνω στην εφηβεία, μου έφερε ένας θείος ένα δίσκο των Rolling Stones κι έπαθα πλάκα! Αμέσως μετά πήγα και είδα τον Rory Gallagher σε ηλικία 13 ετών σε αυτή την επεισοδιακή συναυλία στο γήπεδο της ΑΕΚ. Όλα αυτά μαζί σε κάνουν να λες αυτό που λέει ο Dylan: “And I know myself well before I start singing”. Είναι αυτό ακριβώς. Εγώ προσπαθώ πάντα να κατανοήσω τι είναι αυτό που θέλει να πει το τραγούδι. Γιατί, πάντα, σ’ ένα τραγούδι, ένας στίχος είναι το τραγούδι. Είναι μια στιγμή, την οποία και προσπαθώ να συλλάβω. Αυτό γίνεται με όλα αυτά που ανέφερα μαζί, συν την καθημερινότητα, συν το αν είσαι ή δεν είσαι καλά, αν είσαι ή δεν είσαι στην κατάθλιψη. Στον ερμηνευτή, ακόμη και το να μην είσαι καλά κάνει καλό, γιατί όταν είσαι στην κατάθλιψη μπορείς να πεις πράγματα που δεν μπορείς να πλησιάσεις όταν είσαι καλά.

Με συναίσθημα;
Με αδιαφορία. Γιατί η κατάθλιψη έχει μια τρομερή αδιαφορία. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να ερμηνεύσεις κάτι ... αδιάφορα.

Ποιες είναι οι προσωπικές σου επιρροές από τη ροκ, και μη, ευρωπαϊκή σκηνή; Ποιοι ήταν και είναι οι μουσικοί σου «ήρωες», τα μουσικά σου πρότυπα;
Είναι γνωστό, το έχω πει ξανά. Είναι οι Pink Floyd, ο Tom Petty, ο Van Morrison, ο Dylan, οι Led Zeppelin... Όλοι αυτοί οι μεγάλοι καλλιτέχνες που είχαν την τύχη να ζήσουν μια εποχή που όλοι προσπαθούσαν να συναγωνιστούν τον άλλο. Γι’ αυτό βγήκαν τέτοια αριστουργήματα ακόμη και από μπάντες όχι τόσο σπουδαίες, που είχαν γράψει δύο τραγούδια, αλλά καταπληκτικά. Τη δεκαετία του ’60 και ’70 γράφανε καλά τραγούδια όλοι.

Πολλοί δεν ξέρουν αρκετά πράγματα. Για παράδειγμα, το «Black Magic Woman» πολλοί δεν ξέρουν ότι είναι του Peter Green και όχι του Santana.
Ναι και ο Peter Green είναι ένας άνθρωπος που έχει επηρεάσει όλους τους κιθαρίστες, ένας πολύ σπουδαίος καλλιτέχνης, που δεν τον ξέρουν όλοι. Αλλά, βλέπεις τον Clapton ότι τον προλογίζει. Δεν είναι τυχαίο αυτό. Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα έχει ένα πρόβλημα, αγαπάει μετά θάνατον. Όπως την γκόμενα που την αγαπάς όταν φύγει. Τότε καταλαβαίνεις πόσο πολύ την αγαπούσες. Είναι αυτό που είχε πει ο Μαχαιρίτσας κάποτε, ότι “της αγάπης την ουσία τη μετράς στην απουσία...”.

Με την αγάπη ποια είναι η σχέση σου;
Εγώ με την αγάπη δεν έχω πάρα πολύ καλή σχέση. Έχω πολύ μεγάλη σχέση με τον έρωτα, γιατί είναι κάτι στιγμιαίο, αλλά και καταστροφικό μαζί. Η αγάπη είναι ένα συνεχές “θέλω”, γι’ αυτό και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι δεν ασχολήθηκαν και πολύ με τον τομέα της αγάπης. Ο έρωτας είναι που τα κάνει όλα.

Aπό τον «Μπαμπούλα» και μετά σιγά-σιγά τραγουδούσες λιγότερα τραγούδια σε σχέση με παλαιότερα στους δίσκους των ΠΥΞ ΛΑΞ, αν κι εσύ ήσουν ο εμφανώς ικανότερος ερμηνευτής τους … Σαν να είχε αλλάξει λίγο και ο ήχος από τα «Χρυσόψαρα» και μετά … Ο Μπάμπης Στόκας είχε νιώσει αυτή την αλλαγή και πώς την αντιμετώπιζε;
Αυτό έγινε γιατί ο Φίλιππας ένιωσε την ανάγκη να τραγουδήσει. Εγώ δεν μπορούσα να του πω να μην το κάνει αυτό. Είμαστε φίλοι από μικρά παιδιά. Ίσα - ίσα, τον βοήθησα να τραγουδήσει όσο το δυνατόν καλύτερα χωρίς να είναι τραγουδιστής. Εμένα σίγουρα με πήγε πίσω αυτό. Ταυτόχρονα, όμως, με πήγε μπροστά στο θέμα της σύνθεσης, γιατί μέχρι τότε δεν είχα την ανάγκη να γράψω. Έπιασα την κιθάρα και κάθισα να γράψω τραγούδια, αφού ο Φίλιππας έλεγε τα δικά του, που πριν τα έλεγα εγώ. Αναγκαστικά έπρεπε να βρω πράγματα να πω. Ήταν μια μπερδεμένη κατάσταση... Εφόσον υπήρξε αυτή η ανάγκη, εγώ έπρεπε ή να φύγω ή να κάτσω. Δε μ’ αρέσει να φεύγω εύκολα, δεν είναι του χαρακτήρα μου, οπότε κάθισα. Και προσπάθησα να βοηθήσω αυτή την μπάντα, έστω κι έτσι, που ουσιαστικά άρχισε σιγά - σιγά να μην είναι μπάντα.

Το 2001 στο Ζυγό συνεργάστηκες με τον Γιώργο Νταλάρα και τον Πάνο Κατσιμίχα, στην πιο παράξενα όμορφη και ταιριαστή τριάδα μουσικού σχήματος της 10ετίας… Τι θυμάσαι από εκείνη τη συνεργασία;
Ήταν μια πάρα πολύ ωραία συνεργασία. Ήταν αυτό που είχε πει ο Κατσιμίχας: “nice & easy”! Ήταν nice & easy βραδιές... Περάσαμε υπέροχα, πραγματικά πολύ ωραίο πρόγραμμα.

Πόσο πραγματοποιήσιμη θα ήταν μια παρόμοια συνεργασία σε ακόμα πιο πειραματική μορφή, σε ένα χώρο για παράδειγμα όπως το Gazarte ή το ΖΟΟΜ; Τι σας σταματά και μετατρέπει σε βουνό, το απλό εγώ, αυτός κι εκείνος παίρνουμε τις κιθάρες μας και δυο - τρεις μουσικούς και παίζουμε πλέον για να γουστάρουμε, δίχως να νιώθουμε την ανασφάλεια ότι πρέπει να αποδείξουμε κάτι…;
Εμένα μου αρέσει αυτό. Μακάρι να το δούνε οι άλλοι... Δεν είναι δικό μου πρόβλημα αυτό. Μου αρέσει πάρα πολύ να παίζω με ανθρώπους που εκτιμώ. Είναι πολύ εύκολο αυτό, και για το μουσικό. Γιατί δεν έχεις το άγχος μιας ολόκληρης βραδιάς, να πρέπει να είσαι εσύ σε όλα. Γιατί, κακά τα ψέματα, είναι τόσο κουραστικό όταν τραγουδάς μόνος σου 3 ώρες που γυρνάς σπίτι σου και είσαι σαν να έχεις κατεβάσει ένα φορτηγό με πράγματα. Απαιτείται τρομερή ενέργεια! Ενώ όταν είσαι με άλλους, λες τα τραγούδια τους, λένε τα δικά σου, είναι ωραίο για όλους και για τον κόσμο. Σήμερα έχουμε δει να γίνονται συνεργασίες που είναι παράταιρες, δεν ταιριάζουν. Γιατί υποχρεωτικά πρέπει κάποιος να παίξει με κάποιον. Εγώ δε θα πήγαινα να παίξω με κάποιον που δε μου αρέσει. Καταρχάς δε θα πέρναγα καλά και θα το έβγαζα στον κόσμο. Είναι ό,τι καλύτερο όταν μαζεύονται άνθρωποι όπως αυτή η τριάδα που ανέφερες ή αν μαζευτούν, για παράδειγμα, εγώ, ο Περίδης και ο Μάλαμας. Ο καθένας έχει κλειστεί σήμερα στο καβούκι του και νομίζει ότι μόνο εκεί είναι ασφαλής. Δεν έχουμε καταλάβει ότι μόνο εκεί δεν είσαι ασφαλής.

Θα ‘ταν ωραίο να γίνει αυτό που ανέφερες, με τα συγκεκριμένα πρόσωπα...
Βέβαια... Είναι πρόβλημα αυτό στην Ελλάδα. Την εποχή των ΠΥΞ ΛΑΞ είχα προτείνει στα “Ξύλινα Σπαθιά” και τις “Τρύπες” να κάνουμε μια περιοδεία μαζί, να εμφανιστούμε σ’ ένα μαγαζί τριών χιλιάδων θέσεων. Γιατί να είναι γεμάτοι οι άλλοι και να μην είμαστε εμείς; Εγώ το έβλεπα αγνά, αυτοί το είδανε αλλιώς. Θεωρούσαν ότι εμείς “τα παίρνουμε” και είμαστε χάι, αν και σίγουρα πολλοί θα ζήλευαν αυτό που ήμασταν και ό,τι κάναμε. Στην Αμερική ξέρεις πόσο απλά θα γινόταν αυτό; Έχω δει τον Clapton να παίζει ακόρντα πίσω από μια μπάντα που κανείς δεν την ήξερε και, μάλιστα, όχι σόλο κιθάρα. Αγαπάω τις “Τρύπες” και τα “Σπαθιά”, όπως αγαπάω και κάθε άνθρωπο που κάνει καλή μουσική και καλύτερη από μένα. Αυτό είναι το ζητούμενο. Μακάρι να βγουν σήμερα δέκα πιτσιρικάδες και να μας σκίσουν όλους. Να μας περάσουν. Αυτό πρέπει να γίνει για να πάει μπροστά αυτή η χώρα. Να βγουν τα νέα παιδιά μπροστά.

Ποιος είναι κατά τη γνώμη σου σήμερα ο σημαντικότερος Έλληνας τραγουδιστής και γιατί;
Αν εξαιρέσουμε τον Νταλάρα, για τον οποίο δε θα μιλήσω γιατί είμαστε και φίλοι και δε θα είμαι αντικειμενικός, νομίζω ότι ο Λιδάκης είναι ένας τραγουδιστής πάρα πολύ καλός. Ο Μπάσης, επίσης, μου αρέσει πολύ. Νομίζω ότι έχουμε ένα πρόβλημα στους ερμηνευτές. Έχουμε τραγουδοποιούς, δεν έχουμε ερμηνευτές. Φαίνεται πως πολλοί σήμερα δεν έχουν καταλάβει τη χρυσή συνταγή της δεκαετίας του ’60 και του ’70 που είχε ως αποτέλεσμα όλα αυτά τα αριστουργήματα. Ο συνθέτης σίγουρα μπορούσε να τραγουδήσει, αλλά έπαιρνε, ας πούμε, το Μητροπάνο.

Eίναι πρόβλημα αυτό στο ελληνικό τραγούδι σήμερα;
Μεγάλο πρόβλημα. Δεν καταλαβαίνει ο κάθε συνθέτης, ο κάθε στιχουργός, ο κάθε τραγουδοποιός ότι δεν είναι το ίδιο αν πει αυτός το τραγούδι με το να το πει ένας τραγουδιστής. Όπως και ο τραγουδιστής δεν μπορεί να γράψει τα τραγούδια του. Γι’ αυτό βλέπεις την Αλεξίου να τραγουδάει Λοΐζο. Υπήρχε δηλαδή παλιά ο συνθέτης, ο στιχουργός και ο τραγουδιστής. Σήμερα είναι όλοι όλα, γιατί θεωρούν ότι μπορούν να το κάνουν καλά. Αν γινόταν αυτό που λέω θα ήταν και οι τραγουδοποιοί καλά. Γιατί εγώ, ως τραγουδιστής, κάποιον θα βρω να μου δώσει τραγούδια. Ο τραγουδοποιός τι θα κάνει; Είναι σαν να σου δώσει κάποιος μια porche turbo και να μην ξέρεις να οδηγείς, ενώ αν τη δώσεις σε έναν καλό οδηγό θα την απογειώσει. Σήμερα, λοιπόν, δε γίνονται συνεργασίες. Οι συνθέτες έχουν γίνει και τραγουδιστές και αυτό μας κάνει, κατά τη γνώμη μου, να πηγαίνουμε πίσω.

Είσαι υπέρ μιας ξεχωριστής ερμηνείας-επανεκτέλεσης τραγουδιού, η οποία κάνει τη διαφορά και του ανοίγει «νέους ορίζοντες» ή θεωρείς ότι η ερμηνεία θα πρέπει να μένει αυστηρά «δικαίωμα» του πρώτου δημιουργού - ερμηνευτή; Ποιες τέτοιες επανεκτελέσεις τόσο σε ερμηνεία όσο και σε ενορχήστρωση σου έχουν μείνει;
Προτιμώ τις πρώτες εκτελέσεις. Όσον αφορά τους ΠΥΞ ΛΑΞ, κάναμε τα τραγούδια όπως άρεσαν σε εμάς. Γι’ αυτό και, τελικά, ήταν ωραία. Και γι’ αυτό μας ευχαριστούσε ο Κουγιουμτζής, όταν είπαμε το “Ένας κόμπος η χαρά μου”. Ποιος; Ο μεγάλος Κουγιουμτζής σου έλεγε κάτι που δε χρειαζόταν καν να στο πει, αλλά ένιωθε την ανάγκη και στο έλεγε. Ή όταν άκουσε η Μαρινέλλα που τραγούδησα το “Τρένο φεύγει στις οκτώ”, του Θεοδωράκη και του Ελευθερίου, μου έδωσε συγχαρητήρια, λέγοντάς μου ότι το έκανα ροκ. Βλέπεις, λοιπόν, ότι άνθρωποι που είναι χορτασμένοι δεν έχουν κόμπλεξ. Ακούνε κάτι και σου λένε “μπράβο, τι ωραίο”!

Είναι, τελικά, απαραίτητες οι επανεκτελέσεις τραγουδιών με έναν πιο σύγχρονο ήχο, προκειμένου να ακουστούν ξανά κάποια αξιόλογα τραγούδια;
Μόνο όταν υπάρχει ανάγκη. Δε σημαίνει ότι πρέπει να βρεις υποχρεωτικά ένα τραγούδι, αν δεν έχεις να πεις τραγούδια, και να το διασκευάσεις. Αν ένα τραγούδι το παίζεις κάθε μέρα σπίτι σου και τη βρίσκεις, υπάρχει λόγος να το κάνεις. Κι αυτό θα βγει στο τραγούδι, θα αρέσει και στον κόσμο. Δεν είναι, όμως, απαραίτητο. Σήμερα όλο και βλέπουμε στους δίσκους κάποιο παλιό τραγούδι αλλά πιο πολύ το κάνουν γιατί δεν έχουν τραγούδια και όχι επειδή το αγαπάνε.

Υπάρχει κίνδυνος να κλέψεις τη «δόξα» του πρώτου εκτελεστή, να μείνει περισσότερο η δεύτερη εκτέλεση;
Ίσα-ίσα, τον ανεβάζει τον πρώτο ερμηνευτή. Μία πραγματικά ωραία διασκευή δε μειώνει ποτέ τον πρώτο, αντιθέτως, τον ξαναφέρνει στην επικαιρότητα. Πρέπει να το δεις έτσι. Αν έρθει ένας πιτσιρικάς τώρα σ’ εμένα και θέλει να κάνει το “Λένε για μένα”, δεν θα του πω ποτέ όχι. Και φέρνω αυτό το τραγούδι σαν παράδειγμα, που δεν είναι και από τα αγαπημένα μου.

Έχει σημαδέψει πολλούς αυτό το τραγούδι.
Ναι, είναι ένα καθαρά εγωιστικό τραγούδι που όλοι νόμιζαν ότι έχει γραφτεί γι’ αυτούς.

Έχεις ακούσει τη hip-hop διασκευή του «Φεύγω» της Χάρις Αλεξίου;
Ναι, αλλά δε μου άρεσε. Αυτό, όμως, δε λέει και τίποτα. Γενικά το θέμα της διασκευής είναι λίγο μυστήριο. Προσωπικά, δε θα πείραζα πολύ κάποιο τραγούδι. Θα έκανα επανεκτελέσεις σε τραγούδια που μου αρέσουν, αλλά για να τα πω με το δικό μου τρόπο. Και τελικά πρέπει κάποια στιγμή να συνειδητοποιούμε τι είμαστε. Αν και δε μου αρέσει να μιλάω πολύ για τον εαυτό μου, συνειδητοποιώ πλέον, ότι είμαι ένας καλός τραγουδιστής. Και πρέπει να πείσω τον εαυτό μου να το δεχτεί. Πάντα το έβαζα στην άκρη, μου λέγανε “τι ωραία που τραγουδάς” και ντρεπόμουνα. Έχω αρχίσει και δεν ντρέπομαι γι’ αυτό, ίσα-ίσα, χαίρομαι γιατί αυτό ακριβώς είμαι. Κάθομαι εκεί πάνω και τραγουδάω, και το κάνω με την ψυχή μο

Σχεδόν ταυτόχρονα με τους ΠΥΞ ΛΑΞ «σήμαναν φινάλε» στην κοινή μουσική τους πορεία και ο Χάρης με τον Πάνο… Τι ιδιαίτερο και ξεχωριστό είχαν στη μουσική τους πορεία οι Κατσιμιχαίοι;
Νομίζω πως αυτοί οι δύο άνθρωποι μαζί ήταν ό,τι καλύτερο έχει περάσει ποτέ από την Ελλάδα. Καταρχήν, πέρασαν ξανά τους ποιητές στον κόσμο. Κάτι που έκανε ο Θεοδωράκης στο παρελθόν. Αγαπάω τον Θεοδωράκη γι’ αυτό, για τίποτα άλλο. Δε θέλω να τον κρίνω παραπέρα, αν με βάλεις να διαλέξω τραγούδια του λίγα είναι αυτά που θα πάθω πλάκα. Έχει γράψει, βεβαίως, αριστουργήματα, αλλά δε σημαίνει ότι όλη του η δισκογραφία με αφορά. Πραγματικά, όμως, του βγάζω το καπέλο και τον ευχαριστώ που σε έναν αγράμματο κόσμο πέρασε πράγματα που ακόμα και την ώρα που τα τραγουδάγανε δεν τα καταλάβαιναν, απλά τα ένιωθαν. Αυτό ακριβώς έκαναν και οι Κατσιμιχαίοι, αλλά πιο σύγχρονα, με πιο ωραία μουσική. Ήμουνα πιτσιρικάς όταν άκουσα το “Για ένα κομμάτι ψωμί” και σκέφτηκα ότι για μένα το γράφει αυτό. Άκουσα “...θα σε κλωτσάνε και θα σ’ αρέσει δικέ μου”, και λέω αυτοί είναι οι μάγκες! Αυτό, λοιπόν, έκαναν αυτά τα παιδιά. Τους χρωστάω πάρα πολλά, χωρίς να το ξέρουν. Οι Κατσιμιχαίοι με έκαναν να βγω πάνω στη σκηνή και, ό,τι και να γίνει μεταξύ μας, θα τους αγαπάω πάντα γι’ αυτό το λόγο. Νομίζω πως τώρα που δεν είναι μαζί κάτι λείπει. Όχι ότι ο Πάνος δε γράφει σήμερα ωραία τραγούδια, αλλά είναι γεγονός ότι υπάρχει ένα πολύ μεγάλο κενό τώρα που χώρισαν καλλιτεχνικά, αφού ο ένας συμπλήρωνε εκφραστικά τον άλλο, στη λεπτομέρεια. Είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση οι αδελφοί Κατσιμίχα.

Ήταν οι ΠΥΞ ΛΑΞ για τη γενιά του ’90 ότι Κατσιμιχαίοι για τη γενιά του ’80; Τι είναι το διαφορετικό που έφεραν οι ΠΥΞ ΛΑΞ στο ελληνικό τραγούδι;
Μακάρι να ‘ναι έτσι! Το διαφορετικό δεν ξέρω τι είναι. Εγώ ξέρω πως ήταν μια ομάδα ανθρώπων που έκανε απλά το κέφι της, χωρίς να περιμένει και πολλά πράγματα από αυτό που έκανε. Κι αυτά που είχαμε δεν ξέραμε τι να τα κάνουμε. Ήταν πάρα πολύ ωραία χρόνια. Χαίρομαι πάρα πολύ αν μπορέσαμε, έστω και λίγο, να καλύψουμε μια γενιά. Να της δώσουμε κάτι. Είμαι πολύ χαρούμενος γι’ αυτό.

«...Αλλά αν με κάνεις να κλάψω, αν με κάνεις να σπάσω, αν με κάνεις να δω τη φαντασίωση της αγάπης, τότε ήρθε η ώρα να μαζέψω τα σπασμένα μου κομμάτια για πάντα και να γυρίσω επιτέλους σπίτι» ... Πώς έγραψε ο Μπάμπης Στόκας στίχους σαν κι αυτούς, ποια είναι τα ερεθίσματά του εκείνες τις «εμπνευσμένες» στιγμές;
Είναι η κουβέντα που κάναμε πριν για την αγάπη... Σας είπα πως την αγάπη την έχω ως φαντασία. Νιώθω ότι πρέπει να κλάψω και να με κάνεις να γυρίσω στο σπίτι, γιατί μόνο στο σπίτι νιώθω την ασφάλεια της αγάπης. Το σπίτι είναι απόλυτα συνυφασμένο με την έννοια της αγάπης. Είναι ένας ιερός χώρος, θέλω ηρεμία, να κάνω το κέφι μου, να κάνω ό,τι θέλω χωρίς να δώσω εξηγήσεις σ’ εσένα.

Να... «πετάς τα ρούχα σου ψηλά»;
Ακριβώς... Αυτό το κομμάτι δεν ξέρει ο κόσμος ότι το έχω γράψει για τον Ευάγγελο Βενιζέλο! Γιατί τον είδα μια μέρα στην τηλεόραση και μου φάνηκε τόσο ψεύτικος, χωρίς να έχει την παραμικρή αλήθεια μέσα του. Αυτό φάνηκε, βέβαια, και από τις εκλογές του ΠΑΣΟΚ, που δεν άντεξε ούτε μία μέρα, ήθελε να γίνει αρχηγός. Και ως αρχηγός του κόμματος... μας συγχωρούσε όλους! Ε, τον συγχωρούμε κι εμείς…

Σε απασχολούν τα πολιτικά ζητήματα;
Η πολιτική στην Ελλάδα είναι ένα θέμα. Βλέπεις τι γίνεται σήμερα. Όλοι τα ξέρουμε κι όλοι απορούμε. Αλλά όλοι πάμε και ψηφίζουμε όταν έρθει η ώρα, βάζουμε τα καλά μας, βάζουμε αυτά που μας είπε η μαμά μας στην τσέπη και πάμε και ψηφίζουμε. Δεν έχει καταλάβει κανένας τι σπουδαίο πράγμα είναι η ψήφος. Είναι η μόνη σου δύναμη! Δεν έχεις άλλη δύναμη σ’ αυτή την καπιταλιστική κοινωνία. Ποια άλλη είναι η δύναμή σου. Να βγεις με ένα πιστόλι να βαράς...; Να βγεις στο δρόμο...; Να κάνεις απεργία πείνας...; Το μόνο πράγμα που έχεις είναι αυτό. Και τότε θα δεις πως αλλάζει το σκηνικό.

Ποια τραγούδια άλλων ερμηνευτών έχεις «ζηλέψει» και θα ’θελες να ’χες «κατοχυρώσει» την πρώτη τους ερμηνεία;
Το θέμα της πρώτης ερμηνείας δε λέει τίποτα. Μπορείς να ερμηνεύσεις ένα τραγούδι ανά πάσα στιγμή, δε με απασχολεί αυτό. Ούτε “ζηλεύω” τραγούδια άλλων. Μ’ αρέσουν πολύ τα τραγούδια του Ορφέα Περίδη, του Μάλαμα, του Θανάση Παπακωνσταντίνου, του Θηβαίου, των Κατσιμιχαίων βεβαίως, αρκετά τραγούδια του Ιωαννίδη. Υπάρχουν στην Ελλάδα αξιόλογοι τραγουδοποιοί, αυτό είναι καλό για μένα γιατί μπορώ ανά πάσα στιγμή να λέω τα τραγούδια τους.

Ως γνώστης της ροκ σκηνής, γιατί κάποιοι τραγουδιστές του χώρου σου με «άξια λόγου» ερμηνευτική ικανότητα, όπως ο φίλος Μιχάλης Κακέπης ή και άλλα ροκ σχήματα, με πολυετή πετυχημένη παρουσία, δεν έχουν καταφέρει να «μπουν» σε μια ροή διάκρισης, όπως άλλοι καλλιτέχνες της ροκ σκηνής;
Γιατί πρέπει να ελέγξουν τα πάθη τους. Ενώ το πάθος είναι ευεργετικό, κάποια στιγμή μπορεί να καταντήσει εφιάλτης. Σε όλα τα πράγματα σημασία έχει να προχωράς, να μη μένεις έτσι όπως όταν ήσουν 20 χρονών, γιατί ούτε τις αντοχές έχεις, ούτε το μυαλό. Κι εμένα μπορεί να μου αρέσουν οι γυναίκες, αλλά έρχεται η στιγμή που πρέπει και θες να αφοσιωθείς σε μία. Είναι δύσκολο να αφοσιωθείς στη μία και να ζήσεις και τα προβλήματα και τα καλά. Εκεί είναι η εξέλιξη. Δε σημαίνει ότι θα τα καταφέρεις, αλλά προχωράς.

Λένε κάποιοι ότι το είδος των τραγουδιών που παίζουν δεν πηγαίνει σε όλα, άρα είναι πολύ περιορισμένοι και κάποια εμβέλειας. Άλλοι τους παίζουν, άλλοι όχι...
Κι εμάς όταν ξεκινήσαμε με τους ΠΥΞ ΛΑΞ δε μας έπαιζε κανένας. Δε λέει τίποτα αυτό... Σημασία έχει ν’ αγαπάς αυτό που κάνεις. Δεν μπορείς να παίζεις ρέγκε αν δεν την αγαπάς. Γι’ αυτό οι Locomondo είναι ωραία μπάντα. Γιατί αγαπάνε αυτή τη μουσική. Ο Ross Daily, γι’ αυτό είναι αυτό που είναι. Γιατί αγάπησε βαθειά την κρητική μουσική, πιο πολύ και από τον Κρητικό, κι αυτό τον έκανε αγαπητό. Κι εγώ όταν τραγούδησα κρητικά με τον Τζουγανάκη, τα αγάπησα, γι’ αυτό και τα είπα.

Πώς ήταν εκείνες οι βραδιές το 2005 με τον Τζουγανάκη στο Ζυγό;
Ωραία ήταν, αν και θα μπορούσε να γίνει πολύ καλύτερα. Ο Μιχάλης είναι ένας σπουδαίος οργανοπαίχτης, σπουδαίος δεξιοτέχνης στο λαούτο. Αν ξεκινάς να παίζεις λαούτο και δεις και τον Τζουγανάκη θα το σταματήσεις!

Πώς αντιμετωπίζεις τις κριτικές που γίνονται σε δισκογραφικές σου δουλειές;
Δε θεωρώ δουλειά την κριτική. Θεωρώ δουλειά την ανάγνωση και την πραγματικά προσωπική, αμερόληπτη κρίση. Και πρέπει να σου αρέσει ο εκάστοτε καλλιτέχνης για να τον κρίνεις. Αν με βάλεις εμένα να ακούσω 50 δίσκους από ανθρώπους που δεν εκτιμώ, θα σου γράψω ότι είναι κάτι ωραίο; Δεν θα κρίνω αληθινά αυτές τις δουλειές.