119 αναγνώστες online
Find us on FacebookJoin us on Facebook
sideBar



Σαββέρια Μαργιολά - «Αλισάχνη»

ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ «Τι έχω να χάσω»

Τάσος Π. Καραντής
Τάσος Π. Καραντής
Πρώτη Παρουσίαση
ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ - «Τι έχω να χάσω»
15.12.2017
Ορφέας | Main Feed
Δώρα Παπαδοπούλου

Έχει και τα καλά της η τηλεόραση. Σε μία από τις σπάνιες φορές που είδα τηλεόραση το τελευταίο διάστημα, διάλεξα να δω ένα επεισόδιο της εκπομπής του Κώστα Χαρδαβέλλα «Αθέατος κόσμος» που προβάλλεται από τον τηλεοπτικό σταθμό Alter. Το θέμα της εν λόγω εκπομπής σε φόντο μαύρο – άσπρο. Από τη μια, η απόλυτη και κακουργηματική εγκατάλειψη από την πολιτεία και τον αρμόδιο φορέα (Υπουργείο Πολιτισμού) του οικήματος που στέγασε την έμπνευση του Κωστή Παλαμά για χρόνια και που φιλοξένησε το σπουδαίο μας λογοτέχνη ως το θάνατό του. Αν υπήρχε εικονική ποινή θανάτου, για όσους διαπράττουν εγκλήματα αδιαφορίας και εγκατάλειψης καλλιτεχνικών αξιών και οραμάτων, θα είχαμε μείνει λίγοι. Ως κράτος δε, τελείως ακέφαλοι. Και από την άλλη, μία ομάδα νέων ανθρώπων που συγκλονίστηκαν από το γεγονός που μόνο ντροπή και θλίψη προκαλεί και ξεκίνησαν μία προσπάθεια με ελάχιστα μέσα αλλά με ζεστή καρδιά. Αυτά τα παιδιά, ήλθε η ώρα να στηρίξουμε.
Το σπίτι του Κωστή Παλαμά βρίσκεται στην Αθήνα, στην Πλάκα, στην οδό Περιάνδρου, στον αριθμό 5. Ένα στενό πολύ κοντά και κάθετο στην οδό Φιλελλήνων, απέναντι από τις Στήλες του Ολύμπιου Δία. Στο σπίτι αυτό, ο Κωστής Παλαμάς έζησε για χρόνια, όταν μετακόμισε από την Πάτρα στην Αθήνα. Στο σπίτι αυτό έγραψε μερικά από τα σπουδαία ποιήματα και λογοτεχνήματά του. Στο σπίτι αυτό άφησε την τελευταία του πνοή, άρρωστος, το Φεβρουάριο του 1943, εν μέσω της γερμανικής κατοχής και μαζί ένα σπουδαίο έργο, κληρονομιά στους Έλληνες. Στην πάνδημη κηδεία του, χιλιάδες πολίτες με τα όπλα των κατακτητών να τους σημαδεύουν, τον συνόδεψαν στην τελευταία του κατοικία στο Α’ Νεκροταφείο της Αθήνας. Ήταν τότε που ο Άγγελος Σικελιανός αποχαιρέτησε τον ποιητή με τη φράση: «Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά όλη η Ελλάδα».
Αυτό το σπίτι είναι σήμερα δυστυχώς «διατηρητέο» από το ελληνικό κράτος και το υπουργείο πολιτισμού. Για το τι σημαίνει «διατηρητέο» μπορεί κανείς να ανατρέξει στην εκπομπή του Κώστα Χαρδαβέλλα και στις εικόνες που προβλήθηκαν στο βίντεο. Μερικά screenshots από το video αυτό αναδημοσιεύουμε εδώ. Οπότε τα λόγια περιττεύουν, μα η αλήθεια είναι παρούσα και σκληρή. Η Ελλάδα που ύμνησε ο ποιητής, άφησε το σπίτι που έζησε, έγραψε και πέθανε να ρημάξει. Το μόνο που προδίδει το νούμερο 5 της οδού Περιάνδρου είναι μία ταμπέλα που αναγράφει:
«Στο σπίτι αυτό πέθανε ο εθνικός μας ποιητής Κωστής Παλαμάς στις 27 Φεβρουαρίου 1943». Κι όμως αυτό το σπίτι, με αυτές τις εικόνες που βλέπετε μπροστά σας, έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο διότι λέει, «είναι συνδεδεμένο με τον κορυφαίο νεοέλληνα ποιητή, κριτικό, δημοσιογράφο και θεατρικό συγγραφέα του τέλους του 19ου αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα». Αστειεύεστε, φυσικά, κύριοι του Υπουργείου Πολιτισμού!
Όμως, ευτυχώς, κάθε νόμισμα έχει δύο όψεις. Στην απόλυτη ντροπή και μαζί στην υποκρισία μας έρχεται να δώσει μία κλωτσιά μία παρέα παιδιών που με δική τους πρωτοβουλία και δικά τους έξοδα ανέλαβαν να κάνουν ότι μπορούν για να απαλύνουν τις πληγές που άνοιξε στο σπίτι αυτό ένα ανάλγητο και βαθιά διεφθαρμένο ελληνικό κράτος. Αυτά τα νέα παιδιά ανέλαβαν να κάνουν αυτό που υπαγορεύει η συνείδηση του ανθρώπου. Να κάνουν αυτό το σπίτι ανθρώπινο. Στο blog που δημιούργησαν (Οίκος Παλαμά: http://oikos-palama.blogspot.com) μπορεί να δει κανείς τους κόπους αυτής της προσπάθειας. Τα πενιχρά μέσα που διαθέτουν αποδεικνύουν πως σε αυτή τη γαμημένη χώρα δεν είναι όλα θέμα χρημάτων, αλλά πρωτίστως ευαισθησίας και αξιοπρέπειας. Και έχουμε χρέος να τους στηρίξουμε.

Η δημοσιογράφος της εφημερίδας «Καθημερινή» κυρία Ελένη Μπίστικα, δημοσίευσε στο φύλλο της εφημερίδας της 6ης Φλεβάρη του τρέχοντος έτους μία πολύ ενδιαφέρουσα και συγκινητική ιστορική αφήγηση της κυρίας Έλλης Σολομωνίδη που κοριτσάκι μόλις τεσσάρων χρόνων ζούσε με την οικογένειά της στο σπίτι της οδού Περιάνδρου. Λέει η κυρία Έλλη Σολωμονίδη στην «Καθημερινή»:
«Αυτό το κτίριο του Μεσοπολέμου είχε 4-5 διαμερίσματα ξεχωριστά, γύρω από μια πλακόστρωτη αυλή. Γύρω από την αυλή, 3 διαμερίσματα και στο κέντρο μία σκάλα με μαύρα σιδερένια κάγκελα που οδηγούσε στα δύο επάνω διαμερίσματα. Στο ένα εξ αυτών κατοικούσε η οικογένεια Παλαμά (ο ποιητής, η σύζυγός του κ. Μαρία και η δεσποινίς Ναυσικά, η κόρη τους), από
κάτω τους, ακριβώς, ήταν το δικό μας διαμέρισμα. Ο κ. Κωστής Παλαμάς γνώριζε τον πατέρα μου και τον παππού μου Σωκράτη Σολομωνίδη, ως εκδότη της «Αμάλθειας» της Σμύρνης, αλλά και ως δημογέροντα. Έτσι, όταν η οικογένειά μας θέλησε να εγκατασταθεί στην Αθήνα, από το Ψυχικό όπου μέναμε, ήρθαμε Περιάνδρου 5. Για 2-3 χρόνια μόνο, γιατί με τον θάνατο του πατέρα μου, ξαναβρεθήκαμε στο Ψυχικό όπου εγώ, 6 χρόνων τότε, έπρεπε να πάω σχολείο εκεί. Όμως, αυτά τα σημαντικά χρόνια με σημάδεψαν. Σχεδόν κάθε μέρα με φώναζε να ανέβω επάνω, είτε ο Κύριος Παλαμάς είτε η Κυρία Παλαμά - για να της περάσω την κλωστή στη βελόνα της, γιατί δεν έβλεπε καλά. Και εκείνος, με κάθιζε στα γόνατά του, μπροστά στο καταγεμάτο χαρτιά και βιβλία γραφείο του και μου έλεγε: «Θα σου διαβάσω ένα ποίημα που έγραψα χθες τη νύχτα και μετά θα κουβεντιάσουμε. Θέλεις;». Και μου διάβαζε, με γλυκιά και ξεκάθαρη φωνή και εγώ είτε καταλάβαινα είτε όχι, άκουγα απορροφημένη, γιατί μου άρεσε πολύ να ακούω τη φωνή του... Ηταν κάτι σαν παππούς για μένα. Τον θαύμαζα, τον αγαπούσα και ας μην ήμουν σε θέση να συνειδητοποιήσω και να συλλάβω το μέγεθος αυτού του ανθρώπου. Ό,τι μου έδιναν για να με κεράσουν (φρούτο ή ψωμί και βούτυρο ή γλυκό) το έτρωγα με βουλιμία γιατί προερχόταν από το χέρι της Ναυσικάς ή το άσπρο πιατάκι της κ. Μαρίας. Όταν η μητέρα μου, μου αγόραζε το ίδιο ψωμί ή το ίδιο βούτυρο ή το ίδιο γλυκό από τον ίδιο φούρνο ή το ίδιο μαγαζί δεν το έτρωγα (ήμουν πολύ λιγόφαγη) «γιατί δεν ήταν σαν του κ. Παλαμά»! Στα γενέθλιά μου, του στείλαμε ένα κομμάτι από την τούρτα. Απάντησε αμέσως με ένα βιβλίο του και αφιέρωσε σε μένα, μαζί με την κάρτα του. Την αφιέρωση δεν ήξερα καν να τη διαβάσω, αλλά ήξερα την αγάπη του. Πάνω από το γραφείο του ήταν ένα τεράστιο κάδρο με μια φωτογραφία ενός μωρού 1-2 χρόνων. Κάποτε τον ρώτησα «ποιο παιδάκι είναι αυτό;» Μου απάντησε με δάκρυα στα μάτια «είναι ένα αγγελάκι που βρίσκεται στον ουρανό». «Και τα φτερά του;» ρώτησα. «Είναι πίσω από το κάδρο», μου είπε. Ηταν ο γιος του, ο Αλκης, που γι' αυτόν είχε γράψει τον «Τάφο»...

Περιάνδρου 5, τότε δίπλα στο Α΄ Σώμα Στρατού. Τη διεύθυνση μού την είχαν μάθει στη συνέχεια του ονόματός μου - για ώρα ανάγκης. Κι όταν χρειάστηκε και χάθηκα κάποτε στον Βασιλικό Κήπο, γυρεύοντας τις κούνιες και μ' έψαχναν όλοι, κάποιος άγνωστος κύριος με ρώτησε: «Γιατί κλαις; Πώς σε λένε; Πού μένεις;» κι εγώ απήγγειλα το όνομά μου με το «Περιάνδρου 5, πρώτο Σώμα Στρατού» κι ο κύριος μ' έφερε σπίτι. Κι εγώ αμέσως έτρεξα επάνω στον Κύριο Παλαμά να με παρηγορήσει. Μετά τον θάνατο του πατέρα μου, μ' έπαιρνε πολύ συχνά η μητέρα μου και κατεβαίναμε στην Πλάκα να τον δούμε. Μας υποδεχόταν πάντα στο γραφείο του, τυλιγμένος ως τη μέση σε μια μάλλινη κουβέρτα -ακριβώς έτσι όπως είναι το ωραίο μαρμάρινο άγαλμα έξω από το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων- και μου χάριζε τα βιβλία του. Όταν το 1943 πέθανε, απ' όλα τα παιδιά του Αρσακείου, ήμουν εγώ που τον είχα γνωρίσει τόσο, και μου ανέθεσαν να κάνω εγώ τον επικήδειο. Αυτά και άλλα είναι η «Περιάνδρου 5» για μένα... Πόσες φορές πέρασα απ' έξω. Ένα λουκέτο δεν μ' άφηνε να μπω. Δεξιά της εξώπορτας, το παράθυρό μου, το παντζούρι κλειστό...
»






Το έργο του Κωστή Παλαμά είναι γνωστό και σπουδαίο. Δε θα μπορούσε να μην αγγίξει τη μουσική και τους δημιουργούς της. Ο Μιχάλης Τερζής το 1984 παρουσίασε τον εξαιρετικό δίσκο «Όλη τη μουσική μες την αγάπη βάλε» σε ποίηση του Κωστή Παλαμά με την ερμηνεία του Γιώργου Νταλάρα, της Δήμητρας Γαλάνη, της Ελευθερίας Αρβανιτάκη και του Διονύση Θεοδόση. Το τραγούδι «Γεια σας τριαντάφυλλα», πάντα σε ποίηση Παλαμά, είχε πρωτοτραγουδήσει η Άννα Βίσση στο δίσκο «Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο» το 1974. Ο συνθέτης Βασίλης Αρχιτεκτονίδης αρκετά χρόνια νωρίτερα, το 1971 είχε παρουσιάσει τους κύκλους τραγουδιών "Ο Τάφος" και "Ο Δωδεκάλογος του γύφτου" για φωνή, χορωδία και ορχήστρα. Το «Δωδεκάλογο του γύφτου» επίσης μελοποίησε ο συνθέτης Πέτρος Ταμπούρης το 1998.
Ο Μίκης Θεοδωράκης, έφηβος ακόμη, μελοποιεί ποιήματα του Παλαμά. Σήμερα θα τα βρούμε στον υπέροχο δίσκο «Δες τι λαμπρό φεγ
γάρι» που κυκλοφόρησε λίγα χρόνια πριν, όπως και στη διπλή συλλογή «40 τραγούδια για παιδάκια και παιδιά» του 1994.
Το 2005, κυκλοφόρησε το βιβλίο – cd «Δεν ξέρω παρά να τραγουδώ», στον οποίο 19 συνθέτες (Γιώργος Ανδρέου, Γιάννης Αρχιμανδρίτης, Χάικ Γιαζιτζιάν, Φοίβος Δεληβοριάς, Κωστής Ζευγαδέλλης, Νίκος Ζούδιαρης, Χρίστος Θεοδώρου, Σοφία Καμαγιάννη, Στέφανος Κόκκαλης, Σταμάτης Κραουνάκης, Κώστας Λειβαδάς, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Κώστας Μάκρας, Νίκος Ξυδάκης, Δώρα Παναγοπούλου, Ορφέας Περίδης, Τάσος Ρωσόπουλος, Μελίνα Τανάγρη, Βασίλης Χατζηνικολάου) μελοποιούν Κωστή Παλαμά, μετά από πρόσκληση του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου της Αθήνας. Πρόκειται για μία συναυλία που πραγματοποιήθηκε στο Παλιό Πανεπιστήμιο στην Πλάκα για να τιμηθεί ο ποιητής που υπήρξε για πολλά χρόνια Γενικός Γραμματέας του ιδρύματος. Δεκάδες ακόμη συνθέτες έχουν μελοποιήσει ποιήματα του σπουδαίου μας λογοτέχνη. Και να μην παραλείψουμε φυσικά να μνημονεύσουμε τον Ολυμπιακό Ύμνο του Παλαμά που μελοποίησε ο Σπύρος Σαμάρας και που έχει ταξιδέψει στα πέρατα του κόσμου.

Και ερχόμαστε στο σήμερα. Άραγε, όλοι όσοι εμπνεύστηκαν, τραγούδησαν ή αγάπησαν αυτά τα δημιουργήματα του λόγου που τους άγγιξαν τόσο ώστε να γίνουν τραγούδια, μπορούν να μείνουν απαθείς σε αυτή την κακουργηματική αδιαφορία; Απευθύνουμε μία ανοιχτή πρόσκληση στους ανθρώπους της μουσικής να συμβάλλουν με όπλο τη φωνή και το τραγούδι να αποκαταστήσουμε τοίχους και πατώματα και μαζί την αξιοπρέπεια που χάσαμε στα χρόνια. «Αρχαίο πνεύμα αθάνατο, αγνέ πατέρα του ωραίου, του μεγάλου και του αληθινού, κατέβα, φανερώσου κι’ άστραψε εδώ πέρα στη δόξα της δικής σου γης και τ’ ουρανού». Αυτός ο στίχος μοιάζει πια ειρωνικός. Θα τον κάνουμε ποτέ αληθινό;

LINKS
Οίκος Παλαμά
Εφημερίδα "Καθημερινή", φύλλο 6ης Φεβρουαρίου 2009, άρθρο της Ελένης Μπίστικα

Οι απόψεις και οι σκέψεις των συνεργατών του Ορφέα δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη γνώμη του περιοδικού.
Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση και η αναδημοσίευση του συνόλου ή μέρους των άρθρων του Ορφέα, χωρίς προηγούμενη άδεια των υπευθύνων του περιοδικού και του συντάκτη και χωρίς ταυτόχρονη αναφορά της επωνυμίας του περιοδικού, του ονοματεπωνύμου του συντάκτη και του ακριβούς συνδέσμου του άρθρου

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

RSS

ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ (90d)

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

Το λαϊκό τραγούδι κάθεται απ’ έξω κρυώνει και πονάει και λεφτά δεν έχει να πληρώσει να μπει μέσα.
Θωμάς Γκόρπας

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ / ΑΥΡΙΟ

15/12/1933 Γεννήθηκε στην Αθήνα ο συνθέτης Άκης Πάνου
16/12/1974 Έφυγε από τη ζωή ο λογοτέχνης Κώστας Βάρναλης

ΤΥΧΑΙΑ TAGS