Μουσικά ρεπορτάζ

Η μουσική δε γνωρίζει σύνορα, είναι πέρα και πάνω από αυτά. Και ευτυχώς πάντα υπάρχουν καλλιτεχνικές αφορμές που επιβεβαιώνουν περίτρανα αυτό το γεγονός. Αφιερώματα που πρέπει να γίνονται και που τα έχουμε ανάγκη. Όταν λοιπόν η μουσική της Ελλάδας συνάντησε αυτές της Τουρκίας και του Ισραήλ, γεννήθηκε ένα τέτοιο αφιέρωμα, υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια του Μιχάλη Κουμπιού. Ένα αφιέρωμα στην καλλιτεχνική πορεία μια μεγάλης Ελληνίδας τραγουδίστριας. Ο λόγος για τη Ρόζα Εσκενάζυ την οποία τίμησαν στις 18 Οκτωβρίου τρεις καλλιτέχνιδες. Το θέατρο Badminton πλημμύρισε από ανατολίτικους ρυθμούς μέσα από τις Mehtap Demir, Μάρθα Φριντζήλα και Yasmin Levy.

Οι τρεις εξαιρετικές φωνές ξεκίνησαν την παγκόσμια περιοδεία τους μέσα από αυτή τη συναυλία, η οποία θύμισε στους παλιότερους και έμαθε στους νεότερους, ποια ήταν η Ρόζα Εσκενάζυ, τι σημαίνει το καλό ρεμπέτικο της δεκαετίας του ’30 και ποιος τελικά ήταν ο ρόλος του στην πορεία της μουσικής. Σύμμαχοί τους σε αυτήν την προσπάθεια ήταν η πολυεθνική ορχήστρα μουσικών και ο Roy Sher παρέα με την Ελπίδα Μαρκιανίδου που σκηνοθέτησαν και επιμελήθηκαν καλλιτεχνικά τη συγκεκριμένη προσπάθεια.

Ποια ήταν όμως η Ρόζα Εσκενάζυ; Αξίζουν δυο λόγια για μια σπουδαία ρεμπέτισσα. Η Ρόζα γεννήθηκε στην Πόλη, γύρω στο 1890 από γονείς Ισπανοεβραίους (Σεφαραδίτες). Το όνομά της ήταν Σάρα Σκενάζι. Η φτώχεια οδήγησε την οικογένειά της στη Θεσσαλονίκη στις αρχές του 20ου αιώνα. Την κέρδισε η τέχνη από την αρχή, αλλά έπρεπε να την ανακαλύψει ο Τούντας και να μπει για τα καλά στο δρόμο του ρεμπέτικου.
Ήταν η πρώτη γυναίκα που τραγούδησε σε πάλκο. Το πάθος και η φλόγα της ενέπνευσαν δεκάδες νεότερες τραγουδίστριες. Έγινε διεθνώς γνωστή κάνοντας περιοδείες στα Βαλκάνια και στην Αμερική. Συνεργάστηκε με κορυφαίους συνθέτες του σμυρνέικου και του ρεμπέτικου τραγουδιού. Υπέροχα ρεμπέτικα τραγούδια συνδέθηκαν για πάντα με τη φωνή και το ταπεραμέντο της. Το τραγούδι της "Πρέζα όταν πιεις", λογοκριμένο από τη δικτατορία του Μεταξά έμελλε, κατά μία τραγική ειρωνία να αποτελέσει το κύκνειο άσμα των ρεμπετοτεκέδων. Η Ρόζα πέθανε το Δεκέμβρη του 1980, σε βαθιά γεράματα. Τραγουδούσε σχεδόν ως το θάνατό της. Πεθαίνοντας, άφησε πίσω της μία αυθεντική καλλιτεχνική ντίβα να ζει στα τραγούδια της και να μαγεύει.

Για να επιστρέψουμε στο παρόν, στο αφιέρωμα του Badminton ακούστηκαν τραγούδια από όλη την πορεία της τολμηρής Ρόζας, τα περισσότερα εκ των οποίων στην ελληνοτουρκική διάλεκτο. Η Demir και η Φριντζήλα ανταποκρίθηκαν πλήρως στον ρόλο που τους είχε ανατεθεί, αφού με τις ιδιαίτερες φωνές τους, αλλά και την άνεση των κινήσεών τους φάνηκαν απόλυτα εγκλιματισμένες με το ύφος της συγκεκριμένης εποχής. Πασίγνωστα τραγούδια της Εσκενάζυ, όπως «Η πιο καλή γκαρσόνα» και «Είμαι πρεζάκιας – Πρέζα όταν πιεις», αλλά και «Αερόπλανο θα πάρω» ακούστηκαν ταυτόχρονα και στις δύο γλώσσες, αποδεικνύοντας στην πράξη,  όπως είπαμε και εξαρχής, ότι η μουσική δε διαχωρίζει χώρες και σύνορα….

Η συνολική παρουσία της Yasmin Levy μιας ιδιαίτερης και σημαντικής φυσιογνωμίας του μεσογειακού πολιτισμού στη σκηνή ήταν μικρή συγκριτικά με τις άλλες δυο τραγουδίστριες. Στην πράξη ήταν η guest της βραδιάς. Είναι άλλωστε το στοιχείο της σεφαραδίτικης καταγωγής της Εσκενάζυ που δένει με τα σεφαραδίτικα τραγούδια της Levy. Ωστόσο, παρά τη σύντομη εμφάνιση απέδειξε για μία ακόμα φορά το μεγάλο ταλέντο της με την πάρα πολύ καλή ερμηνεία της στο πασίγνωστο «Ραμπί ραμπί» και την ισραηλοελληνική «Ελενίτσα», στην οποία μάλιστα έπαιξε κεμανέ η Mehtap Demir. Η - γεμάτη αναμνήσεις και ρεμπέτικα αρώματα - συναυλία έκλεισε - όπως ήταν αναμενόμενο - με το τραγούδι «Καναρίνι μου γλυκό» ερμηνευμένο και στις τρεις γλώσσες, αφού αυτός είναι ο τίτλος της ταινίας – αφιέρωμα στη ζωή της Ρόζας Εσκενάζυ. Για όλους εκείνους που ενδιαφέρονται πραγματικά για αυτή την μοναδική προσπάθεια, είναι πάρα πολύ καλό το site της ταινίας: www.mysweetcanary.com.