Τα «Κατά Μάρκον» κυκλοφόρησαν στα τέλη του 1991 κι ήταν το αποκορύφωμα μιας πολύ δραστήριας δισκογραφικής χρονιάς του Νταλάρα, αφού, σ’ ένα μόλις χρόνο, κυκλοφόρησαν 6 δίσκοι του(!), δυο προσωπικές του δουλειές(«Τα κατά Μάρκον», «Γιώργος Νταλάρας – Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Ζωντανή ηχογράφηση από το Αττικόν») και τέσσερις συμμετοχές του(«Γραμμές των οριζόντων», «Διδυμότειχο blues», «Ερωτική πρόβα», «Τα τραγούδια της Υακίνθης»). Τα «Κατά Μάρκον» δεν είχαν εμπορική επιτυχία, δηλαδή δεν έγιναν χρυσός δίσκος κι αυτό οφείλεται μάλλον στο ότι είναι δύσκολα, βαριάς θεματολογίας, τραγούδια για το ευρύ κοινό. Το λέω αυτό, γιατί υπήρχαν όλες οι προϋποθέσεις, αφού κι οι τρεις συντελεστές τους είναι μεγάλα ονόματα. Να επισημάνω, μόνο, ότι ο Νταλάρας την ίδια χρονιά(1991) είχε δυο “χρυσές συμμετοχές” στους δίσκους με το Θάνο Μικρούτσικο(«Γραμμές των οριζόντων») και με το Λαυρέντη Μαχαιρίτσα(«Διδυμότειχο blues», με την ομώνυμη επιτυχία), μάλιστα ο ίδιος ο Μαχαιρίτσας μου έχει πει, σε συνέντευξή του, ότι στο Νταλάρα – από τότε - χρωστάει την παραμονή του στη δισκογραφία, αφού ήταν έτοιμος να τα παρατήσει και να πάει να ανοίξει ωδείο στο Βόλο! Και, βέβαια, την ίδια χρονιά(1991) ο Νταλάρας είχε κι έναν πλατινένιο, υψηλών πωλήσεων(160.000) προσωπικό δίσκο, από τη συνεργασία του με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου(«Νταλάρας – Παπακωνσταντίνου, Ζωντανή ηχογράφηση στο Αττικόν»). Τα «Κατά Μάρκον» όμως δεν πούλησαν τότε, όπως κι η «Ερωτική πρόβα» - όπου πρωταγωνιστούσε ερμηνευτικά ο Νταλάρας - του Δημήτρη Λάγιου, η οποία όμως έγινε χρυσή μετά από πολλά χρόνια! Μήπως κι η επαναφορά των «Κατά Μάρκον» στο TOP - 10 μετά από 19 χρόνια, να σηματοδοτεί κάτι ανάλογο; Μακάρι! Είναι αυτή η “γλυκιά εκδίκηση” των μεγάλων έργων και των μεγάλων καλλιτεχνών, που έχουν σύμμαχό τους την αιωνιότητα!
«Τα “Κατά Μάρκον” τραγούδια αποκαλύπτουν την πραγματικότητα της σύγχρονης πολιτικής μας ζωής με τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα και σαν νυστέρια φτάνουν ως το κόκκαλο της ευθύνης όλων μας για το κακό που μας τριγυρνά και απειλεί να μας καταστρέψει … Και τα τραγούδια αυτά δεν έχουν καμμιά κομματική σκοπιμότητα ή δεν είναι τραγούδια καμμιάς συνηθισμένης πολιτικο – κομματικής θεολογίας», γράφει στο σημείωμά του ο Σταύρος Ξαρχάκος. Κι, όντως, αυτό κάνουν οι στίχοι του Νίκου Γκάτσου, ανατέμνουν ποιητικά και διαχρονικά την ελληνική πραγματικότητα, μέσα από τραγούδια, είτε καθαρά πολιτικά(«Οι πρώτοι και οι δεύτεροι», «Τα γερόντια»), είτε κομβικά(«Δώστε μου μια ταυτότητα», «Μια γλώσσα, μια πατρίδα», «Τούτος ο τόπος»), που χαρτογραφούν ιστορικά, πολιτιστικά, πολιτικά την Ελλάδα. Ο κύκλος τραγουδιών «Τα κατά Μάρκον» είναι εξαιρετικός στο σύνολό του, αφού οι μεν στίχοι του Νίκου Γκάτσου διαθέτουν ένα καθαρό ελληνικό πρόσωπο και μια ευκρινή ελληνική φωνή, η δε μουσική του Ξαρχάκου εμπερικλείει δημιουργικά κι εμπνευσμένα στοιχεία από τη δημοτική, ρεμπέτικη, λαϊκή κι έντεχνη μουσική παράδοση. Όσο για τον Νταλάρα, νομίζω ότι σ’ αυτή τη δουλειά έχει καταγραφεί η κορυφαία ερμηνεία του – όσον αφορά τις στουντιακές ηχογραφήσεις του - στη δεκαετία του ’90.
Στο δίσκο συμμετέχει τιμητικά η αείμνηστη ηθοποιός Δέσπω Διαμαντίδου(1916 - 2004), τόσο σε ένα ντουέτο με τον Νταλάρα(«Γράμμα στον Μάρκο Βαμβακάρη»), όσο και με τον ίδιο τον Ξαρχάκο, στο συγκινητικό «Η χοντρομπαλού», όπου, κατά τον Ξαρχάκο, στο τραγούδι αυτό «η Δέσπω Διαμαντίδου έκλαψε για τα θύματα στ’ αραχνιασμένα μνήματα». Στο δίσκο παίζουν σπουδαίοι μουσικοί : Κώστας Παπαδόπουλος(μπουζούκι), Χρήστος Κωνσταντίνου(μπουζούκι), Κώστας Γανωσέλης(πλήκτρα), Γιάννης Ζερβίδης(πιάνο), Κώστας Νικολόπουλος(κιθάρες), Στέλιος Καρύδας(κιθάρες), Ανδρέας Ροδουσάκης(κοντραμπάσο), Φίλιππος Τσεμπερούλης(πνευστά), Λάζαρος Κουλαξίζης(ακορντεόν). Η ενορχήστρωση είναι, φυσικά, του Σταύρου Ξαρχάκου, ενώ οι ηχογραφήσεις έγιναν στο SOUND STUDIO με ηχολήπτη τον Γιάννη Σμυρναίο και κράτησαν 5 ολόκληρους μήνες, από τον Ιούνιο ως τον Οκτώβριο του 1991.
«Ο Γιώργος Νταλάρας, με την ξεχωριστή φωνή του, αναδεικνύει το μέγεθος της αξίας αυτών των τραγουδιών, για τον καθένα μας», γράφει ο Ξαρχάκος στο δίσκο και, πράγματι, ο Νταλάρας καταθέτει εξαιρετικές – με μεγάλη τεχνική κι εκφραστική λεπτομέρεια και γκάμα – ερμηνείες. Είναι συγκλονιστικός, στο πιο δραματικό κομμάτι του δίσκου, το «Πίσω από μαύρα σίδερα» με τον εκρηκτικό του μονόλογο, ενώ στο «Τούτος ο τόπος» ο Νταλάρας δίνει ρέστα, κλιμακώνοντας, στροφή τη στροφή, την ερμηνεία του.
Επιτυχία αναγνωρίσιμη δεν έβγαλε ο δίσκος, ακούστηκαν, απλά, εκείνη την εποχή, το σκοτεινό, αλλά εκπληκτικό «Ο χορός των Κυκλάδων», καθώς και το εύπεπτο μουσικά, αλλά και λόγω του σκωπτικού-σατιρικού στίχου του, «Τα γερόντια». Αυτά τα δυο και κάνα δυο ακόμα έλεγε ζωντανά κι ο Νταλάρας στις συναυλίες του, την περίοδο 1991-1993, αλλά, δεν έμεινε κάποιο τραγούδι απ’ αυτό το δίσκο στο βασικό κορμό του κλασικού ρεπερτορίου του στις ως τα σήμερα ζωντανές εμφανίσεις του.
Και να που, 19 χρόνια μετά, ο δίσκος ξαναμπήκε στο TOP - 10! Τα τραγούδια αυτά είναι “αναμμένα κάρβουνα” που μπορούν να σε αναγεννήσουν μέσα από τη φωτιά τους. «Δώστε μου μια ταυτότητα» είναι ο τίτλος ενός τραγουδιού του δίσκου κι αυτό κάνουν τα «Κατά Μάρκον», μας βοηθούν να ξαναβρούμε την χαμένη μας ταυτότητα.

«ΤΑ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ» - ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΙ ΣΤΙΧΟΙ
Σκοτεινό το τραγούδι που θα πω/ τα συντρίμμια του τόπου μου πατώ
Πάνω απ’ τις μνήμες μάρμαρα σπασμένα
Δώστε μου μια ταυτότητα / να θυμηθώ ποιος είμαι
Στο χώμα τούτο το σκληρό / που ’ναι η βροχή αγγέλων δάκρυ

Μια χούφτα είν’ ο άνθρωπος / από στυφό προζύμι
Γεννιέται σαν αρχάγγελος / πεθαίνει σαν αγρίμι

Αγάπη όσοι σε πίστεψαν / κακό της κεφαλής τους
Μα κι όσους δεν σε πίστεψαν / απ’ τα δεσμά τους λύσ’ τους
Να ξαναβρούν το δρόμο τους / με το μηδέν για νόμο τους

Τούτος ο τόπος είν’ ένας βράχος / σα σπαθί κοφτερός
Γεια σου ρε Μάρκο Βαμβακάρη / της μοναξιάς μας ουρανέ