Μίμης Πλέσσας, Λευτέρης Παπαδόπουλος: Ο δρόμος

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

Δημοσιεύθηκε: 31.03.2010, 23:32

Ο «Δρόμος» (LYRA / 1969) του Μίμη Πλέσσα και του Λευτέρη Παπαδόπουλου, είναι ο εμπορικότερος δίσκος της ελληνικής δισκογραφίας, αφού έχει κάνει 1.000.000 πωλήσεις! Μάλιστα, λόγω αυτής της μοναδικότητας των υψηλότατων πωλήσεών του, έχει μπει και στα ελληνικά ρεκόρ (βλ. Θοδωρής Καστρινός – Τίνα Κωνσταντάτου, «Το βιβλίο των ελληνικών ρεκόρ», εκδ. διόπτρα, Αθήνα 2008)! Τα τραγούδια του έχουν αγαπηθεί από τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων και κάποια απ’ αυτά έχουν σιγοτραγουδηθεί από όλους μας, σε στιγμές της ζωής μας. Και, βέβαια, είναι ταυτισμένα με τη φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου. Και να σκεφτείς κανείς, ότι είναι ιδιαίτερα τραγούδια, αφού τα 10 από τα 12 του δίσκου, δεν έχουν ρεφρέν!

Ο «Δρόμος» του Μίμη Πλέσσα και του Λευτέρη Παπαδόπουλου

Ο Μίμης Πλέσσας, στην αυτοβιογραφία του, εξηγεί, πως γεννήθηκε «Ο δρόμος» :
«Συνηθίζαμε να μοιράζουμε μία στο σπίτι του και μία στο δικό μου τις συναντήσεις μας που ποτέ δεν ήσαν άμοιρες κι από κουβέντες δουλειάς. Ήταν ώρες συντροφιάς, γιατί με τις πρώτες επιτυχίες μας με τον Λευτέρη τον Παπαδόπουλο συνδεθήκαμε με φιλία, που όσο περνούσε ο καιρός έδενε μέσα από την αμοιβαία εκτίμηση, την οικειότητα αλλά και το σεβασμό που έτρεφε ο ένας για τη δουλειά του άλλου. Σημαδιακή βραδιά εκείνη στο σπίτι του Λευτέρη, που καθισμένος στο γραφείο του περίμενα να τελειώσει μια κουβέντα με την εφημερίδα του, γιατί ο Λευτέρης είχε ήδη κάνει σημαντικά βήματα σαν δημοσιογράφος. Σκόρπια πάνω στο γραφείο του ήσαν κάτι χειρόγραφα. Ξέροντας το γραφικό του χαρακτήρα, άρχισα να διαβάζω κι ένιωσα να με πλημμυρίζει μια ανείπωτη τρυφεράδα. Τα γραπτά του Λευτέρη περιγράφανε τα εφηβικά μου χρόνια, τα χρόνια μου μέσα στην Κατοχή. Μάζεψα όσα βρήκα εκεί μπροστά μου- τι σύμπτωση, ήταν δώδεκα – κι αμέσως σκέφτηκα, ένας μεγάλος δίσκος(μέχρι τότε δεν είχαμε κάνει μεγάλο δίσκο με το Λευτέρη). Μου ήρθε κι ο τίτλος : Τα “Άγουρα Χρόνια”, ξεχνώντας το ομώνυμο μυθιστόρημα του Κρόνιν. Του “είπα θα τα πάρω”. Απρόθυμα μου τα έδωσε, γιατί δεν πίστευε ότι αυτά μπορούσε να είναι υλικό για τραγούδια. Φοβόταν τη διάχυτη ευαισθησία, γιατί περιείχαν και τις δικές του μνήμες και δεν τους είχε δώσει τη μορφή κουπλέ – ρεφρέν, που δίνει τη γνώριμη δύναμη στο τραγούδι. Ήταν της τύχης μας γραφτό δυο μέρες αργότερα να τα έχω γράψει όλα, τα έντεκα χωρίς ρεφρέν. Ενθουσιασμένος από το αποτέλεσμα, του τα έπαιξα και τον έπεισα να τα παρουσιάσουμε στον αξέχαστο φίλο Αλέκο Πατσιφά στη Λύρα. Αποκτήσαμε έτσι κι άλλον ενθουσιώδη υποστηρικτή που βάφτισε και το έργο : “Ο Δρόμος”. Με την ανδρική φωνή του συνεργάτη μας της εποχής εκείνης Γιάννη Πουλόπουλου, μία καινούρια γυναικεία φωνή που πρότεινε ο Λευτέρης, τη Ρένα Κουμιώτη, και την Πόπη Αστεριάδη ξεκινήσαμε να φτιάξουμε έναν δίσκο που είχε κι άλλα παράξενα : ηχογραφήθηκε στο στούντιο της Κολούμπια σε δέκα ώρες παρά ένα τέταρτο! Λες κι οι μουσικοί που ήρθαν για να παίξουν ήξεραν από πριν το έργο.
Την ηχογράφηση έκανε ο Στέλιος Γιαννακόπουλος που άφησε απείραχτη τη δύναμη και τη φρεσκάδα που είχαν οι ενορχηστρώσεις μου. Δύο μέρες μετά οι τραγουδιστές είπαν μία κι έξω τα τραγούδια! Έτσι αποκτήσαμε ένα δίσκο που για μας ήταν ακριβή στιγμή κατάθεσης ψυχής και που έγινε ορόσημο στην ελληνική δισκογραφία. Ήταν ο πρώτος χρυσός δίσκος (τα 50.000 αντίτυπα θέσπισαν το βραβείο του χρυσού δίσκου).» (βλ. Κώστα Μπαλαχούτη, Άπονες εξουσίες - το λαϊκό τραγούδι στη δεκαετία του ’70, εκδ. Ατραπός, Αθήνα 2000, σελ. 90-91).

Κάποια δε από τα τραγούδια του δίσκου είχαν πέσει θύμα της λογοκρισίας της χούντας, όπως γράφει ο Πλέσσας : «… Ο “Δρόμος” εξακολουθεί και σήμερα να ενδιαφέρει τους νέους και κάποια από τα τραγούδια του κάθε τόσο μας δίνουν άλλη μια πλατινένια επιβεβαίωση ότι καλά έκανε η Χούντα και τον είχε απαγορεύσει, καλά έκανε και κατέβασε το έργο μας από το θέατρο της Κατίνας Παξινού κι ακόμα η τότε Ραδιοφωνία καλά έκανε και τσιρότιασε για να μην παίζεται το “Άγαλμα” και το “Ξημερώνει Κυριακή”, γιατί αυτά τα τραγούδια που γράφτηκαν τότε ήταν για να γίνουν κατανοητά πολύ αργότερα, να παραμείνουν δροσερά και να κρατάνε τη σκέψη μας ορθή ύστερα από σαράντα χρόνια.» (Μίμης Πλέσσας, Το αλφαβητάρι της ζωής μου – βιογραφία, εκδ. MINOS – EMI, 2007).
Η μοναδική διαχρονική επιτυχία του «Δρόμου», που το κατέστησε το πιο αναγνωρίσιμο κλασικό έργο της ελληνικής δισκογραφίας, οφείλεται στο ότι οι δυο δημιουργοί του αποτύπωσαν, μουσικά και στιχουργικά, μια συγκεκριμένη, χρονικά, νεοελληνική περίοδο και το κλίμα της, ενώ, η δημοφιλής και πασίγνωστη από τις ελληνικές ταινίες φωνή του Πουλόπουλου, την απέδωσε ιδανικά ερμηνευτικά.
Από το «Δρόμο» ακούστηκαν σχεδόν όλα τα τραγούδια του, με πιο αναγνωρίσιμα τα «Γέλαγε η Μαρία», «Μέθυσ’ απόψε το κορίτσι μου», «Πρώτη φορά»(εξαιρετική η ερμηνεία της Κουμιώτη στο τραγούδι αυτό), «Ξημερώνει Κυριακή» «Η Μυρσίνη τ’ άσπρα βάζει», «Έπεφτε βαθιά σιωπή» και κορυφαίο, φυσικά, όλων το δημοφιλέστατο «Άγαλμα», που το ξέρουν κι οι πέτρες!
Στο δίσκο συμμετέχει η Ρένα Κουμιώτη, στα τραγούδια «Πρώτη φορά» & «Δώσε μου το στόμα σου», ενώ η Πόπη Αστεριάδη σ’ ένα ντουέτο με τον Πουλόπουλο(«Φραγκόκκλησα»). Ο δίσκος αυτός αποτελεί και το σήμα κατατεθέν για τον Γιάννη Πουλόπουλο, αν κι ο μεγάλος αυτός ερμηνευτής, έχει πληθώρα άλλων σημαντικών δίσκων και τραγουδιών με τη μοναδική φωνή του. Στο «Δρόμο», όμως, είναι πιο λιτός, εκφραστικός, ανθρώπινος κι οικείος, όσο ποτέ άλλοτε.
Πρόσφατα (2009) ο «Δρόμος» επανεκδόθηκε σε πολυτελή έκδοση με τον ζωγραφικό πίνακα του Σπύρου Βασιλείου σε σκληρό εξώφυλλο και με ένθετο όπου περιέχονται οι στίχοι των τραγουδιών, φωτογραφίες και ιστορικό του άλμπουμ από τον Μίμη Πλέσσα και τον Λευτέρη Παπαδόπουλο.

Ο «Δρόμος» με τον Γιάννη Κότσιρα

Το 2002 ο «Δρόμος» παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με ερμηνευτή τον Γιάννη Κότσιρα κι η ζωντανή ηχογράφηση της μουσικής αυτής παράστασης κυκλοφόρησε σε δίσκο το 2006 (MINOS - EMI). Στο cd αυτό, συμμετέχει η Ελένη Φωτιάδη, οι Σολίστες της Χορωδίας Φίλων της Μοντέρνας Μουσικής του Δημήτρη Παπαδημητρίου και συνοδεύουν οι Σολίστες της Λαϊκής Ορχήστρας του Μίμη Πλέσσα, στο οποίο ανήκουν η ενορχήστρωση, η μουσική διεύθυνση, η διδασκαλία κι η διεύθυνση ορχήστρας. Η μόνη, επίσης, διαφορά της επανέκδοσης, σε σχέση με τον πρωτότυπο «Δρόμο» - πέρα από το ότι είναι live ηχογράφηση – αφορά και δυο τραγούδια, συγκεκριμένα τον «Τρελό», που τον είχε πει ο Πουλόπουλος, εδώ, τον λέει η Φωτιάδου και το «Πρώτη φορά», που το είχε πει η Κουμιώτη, εδώ, τον λέει ο Κότσιρας.

Η επιλογή του Κότσιρα από τους δυο δημιουργούς του «Δρόμου» για την επανεκτέλεση αυτή, δε νομίζω ότι ήταν τυχαία και δεν αφορούσε μόνο τα ερμηνευτικά του χαρίσματα, μα και τη μεγάλη δημοφιλία του, ειδικά αυτήν την περίοδο (τέλη της δεκαετίας του ’90 – αρχές της δεκαετίας του 2000). Εξάλλου, μην ξεχνάμε, ότι την ίδια χρονιά, το 2002, που ο Κότσιρας τραγούδησε το «Δρόμο» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, κυκλοφορούσε κι η ζωντανή ηχογράφηση από το Ηρώδειο με το «Πνευματικό Εμβατήριο» και το «Άξιον Εστί» του Μίκη Θεοδωράκη. Επίσης, τρία χρονιά μετά, το 2005, κυκλοφόρησε κι η ζωντανή ηχογράφηση, πάλι από το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με το «Σταυρό του Νότου» και τις «Γραμμές των οριζόντων» του Θάνου Μικρούτσικου, όπου ο Κότσιρας συμμετείχε ως βασικός ερμηνευτής. Δε νομίζω, λοιπόν, να ήταν καθόλου τυχαία η χρονική συγκυρία, που Θεοδωράκης, Πλέσσας και Μικρούτσικος επέλεξαν τον Κότσιρα για ερμηνευτή των πιο χαρακτηριστικών και δημοφιλών έργων τους. Δεν είμαι ενάντια στις επανεκτελέσεις των σπουδαίων έργων από νεότερης γενιάς δημοφιλείς και καλούς τραγουδιστές, απλά το επισημαίνω και για την περίπτωσή μας.
Ο Γιάννης Κότσιρας είναι ένας πολύ καλός τραγουδιστής, με μελωδική και ζεστών ηχοχρωμάτων φωνή, αλλά, παρότι, ανταπεξήλθε, μια χαρά απέναντι στο «Δρόμο», δε νομίζω ότι έβαλε την προσωπική ερμηνευτική πινελιά του στα τραγούδια, ώστε να τα κάνει να σταθούν και με τη δική του φωνή δίπλα στις κλασικές ερμηνείες του Πουλόπουλου. Σαφώς και υπήρχαν τραγούδια που ταίριαξαν στις ερμηνείες του («Δώδεκα μαντολίνα», «Ξημερώνει Κυριακή», «Η Μυρσίνη βάζει τ’ άσπρα», «Πρώτη φορά»), όπως κι άλλα όμως, που δεν ταίριαξαν και τόσο, με πιο χαρακτηριστικό, δυστυχώς, το θρυλικό «Άγαλμα». Η κορυφαία του και πιο ενδιαφέρουσα ερμηνεία του νομίζω πως καταγράφηκε στο τραγούδι «Γέλαγε η Μαρία», το οποίο, αν δεν ήταν τόσο γνωστό, θα μπορούσε, κάλλιστα, να θεωρηθεί του ρεπερτορίου του, μια και το κατέκτησε με τον τρόπο που το είπε. Τέλος, να πω, ότι ο δίσκος αυτός δεν είχε και καμιά εμπορική επιτυχία κι είναι τρομαχτική η διαφορά του από το «Δρόμο» του 1969 με τον Πουλόπουλο και τις 1.000.000 πωλήσεις, αφού δεν πούλησε ούτε 15.000 (τα όρια του χρυσού δίσκου το 2006)!

Όταν, την ίδια χρονιά (2006), ο προσωπικός δίσκος του Κότσιρα «Ταξίδια φιλιά», έγινε πλατινένιος, με τα δεδομένα της εποχής (30.000). Λένε κι οι αριθμοί την δική τους αλήθεια.
Μεμονωμένα τραγούδια του «Δρόμου», έχουν, βέβαια, γνωρίσει, όπως είναι φυσικό, αρκετές επανεκτελέσεις, και θα ήθελα - με αφορμή τις επανεκτελέσεις του Κότσιρα, να σταθώ και σ’ αυτές του, συνομήλικου του Κότσιρα, Κώστα Μακεδόνα («Το άγαλμα», «Μέθυσε απόψε το κορίτσι μου») στο δίσκο «Θα πιω απόψε το φεγγάρι – αφιέρωμα στον Λευτέρη Παπαδόπουλο» (2008), καθώς και στην μελαγχολική εκδοχή του τραγουδιού «Έπεφτε βαθιά σιωπή» από τον Γιώργο Νταλάρα (στον ίδιο δίσκο με το Μακεδόνα) και, τέλος, σ’ αυτές («Ξημερώνει Κυριακή», «Δώδεκα μαντολίνα», «Το άγαλμα», «Έπεφτε βαθιά σιωπή») του Αντώνη Ρέμου – ενός δηλαδή, επίσης, σύγχρονου και δημοφιλούς λαϊκού τραγουδιστή – με τη συμμετοχή, κι άρα και την έγκριση, του ίδιου του Πλέσσα (στο δίσκο: «Αντώνης Ρέμος LIVE»/2004).

Το σεργιάνι μας λοιπόν στο «Δρόμο» έφτασε στο τέλος του και, βέβαια, όσοι θέλουν να απολαύσουν το αθάνατο αυτό έργο, συνιστώ να ανατρέξουν στον κλασικό δίσκο του 1969 με τον Πουλόπουλο. Δε νομίζω, εξάλλου, ότι θα επιλέξει κάποιος να μην έχει το «Δρόμο» με τον Πουλόπουλο και να τον έχει μόνο με τον Κότσιρα, εξαιρώντας, ίσως, τους φαν του τραγουδιστή. Επειδή είμαι όμως πάντα υπέρ και του νέου, θα πρότεινα, σε όσους θέλουν να έχουν πλήρη τη δισκοθήκη τους, να αποκτήσουν και την εκδοχή του Κότσιρα, διότι, ούτως ή άλλως, αυτή είναι η σύγχρονη φωνή του «Δρόμου», με επιλογή των ίδιων των δημιουργών του.

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΤΟΥ «ΔΡΟΜΟΥ»
(από το βιβλίο του Λευτέρη Παπαδόπουλου
«Τα τραγούδια γράφουν την ιστορία τους»
εκδ. ΙΑΝΟΣ, 2006)

«Ο τρελός»
Στην παιδική μου γειτονιά, είχαμε έναν μεθύστακα, που τον βασανίζαμε. Τον Μπαγιαντέρα. Για να αμυνθεί, μας πετούσε πέτρες από το δρόμο. Έχω μια πληγή από μια τέτοια πέτρα, στο κούτελό μου.

«Πήρα σύννεφο δυο τόπια»
Εδώ κάνω επίδειξη “δεξιοτεχνίας”. Ριμάρω τη λέξη “τόπια”, με το ρήμα “το ’πια”. Επίσης “σεβρό”(δέρμα παπουτσιού) με το “σε βρω”. Έχει όμως και άλλες τέτοιες εκπλήξεις το τραγούδι. Τραγιάσκα – Αλάσκα, πέτο – σπαρματσέτο, σύννεφο που γίνεται ύφασμα κλπ.

«Η Μυρσίνη βάζει τ’ άσπρα»
Το έγραψα για την κόρη του Λοίζου, που την έχω βαφτίσει. Ο Πλέσσας κατάλαβε την αδυναμία μου και έγραψε ένα πολύ τρυφερό τραγούδι. Όταν παιζόταν ο ΔΡΟΜΟΣ στο θέατρο, όλοι οι θεατές κρατούσαν το ρυθμό με παλαμάκια.

«Το άγαλμα»
Είναι ένα από τα πιο δυνατά τραγούδια του ΔΡΟΜΟΥ. Επί σειρά ετών, ακουγόταν σε όλα τα νυχτερινά κέντρα και παιζόταν από ραδιόφωνα και τηλεοράσεις. Κλασική η ερμηνεία του Γιάννη Πουλόπουλου.

«Δώσε μου το στόμα σου»
Η Ρένα Κουμιώτη τραγουδούσε σε μια μπουάτ της Πλάκας. Παντελώς άγνωστη. Ο Λοίζος με πήρε στην μπουάτ για να την ακούσω. Μου άρεσε πολύ η φωνή της. Άρεσε και στου Πλέσσα. Ο Πατσιφάς ενθουσιάστηκε! Την άλλη μέρα, τη βάλαμε στο στούντιο κι έσκισε! Έτσι άρχισε η καριέρα της …

Οι απόψεις και οι σκέψεις των συνεργατών του Ορφέα δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη γνώμη του περιοδικού.
Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση και η αναδημοσίευση του συνόλου ή μέρους των άρθρων του Ορφέα, χωρίς προηγούμενη άδεια των υπευθύνων του περιοδικού και του συντάκτη και χωρίς ταυτόχρονη αναφορά της επωνυμίας του περιοδικού, του ονοματεπωνύμου του συντάκτη και του ακριβούς συνδέσμου του άρθρου