Κάτια Μητροπούλου : «Η Κωστούλα έγραψε πολιτικό και σκληρό ερωτικό τραγούδι»

Το γράψιμο, ήταν ο μεγάλος έρωτας της Κωστούλας Μητροπούλου. Πότε ξεκίνησε να γράφει στίχους για τραγούδια ή έγραφε ανέκαθεν;
Κ.Μ.: Έγραφε πάντα ποιήματα τα οποία τα κρατούσε στο συρτάρι της. Το ξεκίνημά της έγινε στις αρχές της δεκαετίας του ’60, όταν συναντήθηκε με το Μάνο Λοίζο στο Κολωνάκι, σε μια μπουάτ που υπήρχε εκεί και σήμερα είναι παπουτσίδικο και του έδωσε το “Δρόμο” και το “Στρατιώτη” βέβαια. Θέλησαν να έχουν κι άλλη συνεργασία με το Λοίζο, αλλά οι συγκυρίες, τ’ άλλα ονόματα ίσως, δεν τους άφησαν. Τι να κάνουμε …

Ο «Δρόμος» ήταν και το πρώτο τραγούδι της που μελοποιήθηκε και δισκογραφήθηκε;
Κ.Μ.: Ναι. Ζωντανά το τραγούδησαν, πρώτα η Μαρία Φαραντούρη και, κατόπιν, ο Γιώργος Ζωγράφος, ο οποίος το ’βαλε αργότερα και σ’ ένα του δίσκο (“ΖΩΓΡΑΦΟΣ 2” / LYRA 1968). Πρωτοβγήκε όμως σε 45άρι το 1965, τραγουδισμένο από τη Σούλα Μπιρμπίλη, τη μητέρα της τωρινής υπουργού. Βέβαια, μετά, το είπε ο Λοίζος, το είπαν κι άλλοι, βλέπω διαρκώς να γίνονται καινούριες εκτελέσεις σ’ αυτό το τραγούδι. Ο “Στρατιώτης” μόνο έμεινε πιστός στον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, κανένας άλλος δεν τόλμησε να τον πει!

Συνεργάστηκε, όπως είπαμε ήδη, με το Λοίζο, αλλά και με άλλους γνωστούς συνθέτες. Θα σας λέω ονόματα και θα ήθελα, με λίγα λόγια, να μου μιλήσετε για την καθεμιά απ’ αυτές τις συνεργασίες της. Λουκιανός Κηλαηδόνης.
Κ.Μ.: Συνεργάστηκε με το Λουκιανό Κηλαηδόνη, στην “Πόλη μας”, όπου μπήκε το χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου μαζί. Παρουσιάστηκε σε θέατρο του Πειραιά, στο “Πειραϊκό Λυρικό”, το οποίο δεν υπάρχει τώρα, γιατί, κάποιος από τους δημάρχους θεώρησε ότι έπρεπε να το γκρεμίσει και να βάλει ένα σιντριβανάκι, όπου σήμερα, ούτε αυτό υπάρχει! Εκεί λοιπόν κι εν καιρώ χούντας κιόλας, ακούστηκαν αυτά τα τραγούδια που τα έλεγε ο Μητσιάς, όπως η “Φωτογραφία” κι ο “Αρχηγός”. Και σηκωνόντουσαν πολλοί από τους θεατές όρθιοι και φώναζαν: “Ο Λαμπράκης! Ο Λαμπράκης! Δολοφονία”! Κι ερχόταν ο αδερφός του τότε δημάρχου Πειραιά του Σκυλίτση, ο οποίος είχε τη γενική διεύθυνση της ασφάλειας και ζητούσε να βρει – θα σας το πω λίγο χοντρά – αυτήν την πουτάνα που ’χει γράψει αυτούς τους στίχους! Για να τη λιώσει! Φυσικά, ευτυχώς, ούτε ο σκηνοθέτης, ο Μιχάλης Παπανικολάου, ούτε ο Λουκιανός Κηλαηδόνης, παρουσίασαν ποτέ την Κωστούλα, είπαν ότι ήταν ένα κείμενο που βρέθηκε έτσι, με ψευδώνυμο. Από ’κει και πέρα είχαμε τακτικές εφόδους στο θέατρο, η Ραλλού Μάνου έμπαινε μπροστά για τα κορίτσια της, μην τα πλησιάσουν οι αστυνομικοί, αυτό την ένοιαζε κι ο Μητσιάς μόλις είχε απολυθεί από το στρατό. Στη θέση του ήταν να τραγουδήσει ο Μπιθικώτσης, όμως κάπου αλλού είχε κλείσει και τότε ο Λαμπρόπουλος πρότεινε τον Μητσιά, τον καινούριο τραγουδιστή που είχανε. Στο δίσκο που βγήκε κατόπιν τραγουδάει κι η Μοσχολιού, στο έργο ήταν μόνο ο Μητσιάς.

Γιάννης Μαρκόπουλος.
Κ.Μ.: Με το Μαρκόπουλο είχαν γνωριστεί μια και της είχε ζητήσει ένα τραγούδι, το “Ερωτικό παιχνίδι”, από εκεί βγήκε περίπου κι ο τίτλος του δίσκου(“Παιχνίδι με το χρόνο”). Το ’πε η Μοσχολιού κι είχε απήχηση το τραγούδι. Αρχικά υπήρχε η προοπτική να κάνουν κι άλλα τραγούδια, αλλά ο Μαρκόπουλος δεν θέλησε άλλη συνεργασία με την Κωστούλα μετά απ’ αυτό.

Χρήστος Λεοντής.
Κ.Μ.: Με το Λεοντή ήταν στη συναναστροφή της Λούλας Αναγνωστάκη. Η Λούλα δεν γράφει στίχους κι έτσι καταφύγανε στην Κωστούλα. Αυτό το τραγούδι που μπήκε στο έργο είναι και το μόνο που ποτέ δεν το έβαλε ο Λεοντής σε cd, ακόμα και στα θεατρικά του δεν είναι μέσα. Δεν ξέρω γιατί, δικό του θέμα.

Νίκος Δανίκας.
Κ.Μ.: Με τον Δανίκα είχανε συνεργασία πρώτα σ’ ένα δίσκο που τραγουδάει ο Γιώργος Μαρίνος κι η Κατιάνα Μπαλανίκα, εκεί μπήκαν δυο τραγούδια της Κωστούλας. Μετά έκαναν με το Δανίκα το “Καφενείον η Ευρυτανία” και τραγούδησε και κάποια σκόρπια τραγούδια τους η Καίτη Χωματά, αρχικά σε 45άρι και μετά μπήκαν και σε δίσκο της 33 στροφών.

Κώστας Μυλωνάς.
Κ.Μ.: Με τον Κώστα το Μυλωνά είχαν κάνει μια ολόκληρη ενότητα, ήταν τα “Μεταπολεμικά”, όπου παρουσιάστηκαν σε συναυλίες κι άρεσαν. Τραγουδήθηκαν από νέους τραγουδιστές που έπαιρνε πάντα ο Κώστας μαζί του. Όταν όμως έβγαλε το δίσκο με το υλικό αυτό, έκοψε τα έξι(6) τραγούδια και, μέσα σ’ αυτά και το καπιτάλε τραγούδι, τη “Ραχήλ”, όπου στη συναυλία, με χορωδία, γινότανε, τι να σας πω! Σηκωνόντουσαν όλοι όρθιοι και το χειροκροτούσαν περισσότερο από τα άλλα, μαζί με το “Γράμμα” που ’χε το θέμα της μετανάστευσης. Τελικά τα θυσίασε αυτά τα έξι(6) τραγούδια. Μια φορά που ’χαμε μιλήσει μου ’χε πει ο Κώστας πως το ’χε μετανιώσει, αλλά είναι αργά …

Άγγελος Σέμπος.
Κ.Μ.: Με το Σέμπο έκαναν την “Ιερά Οδό” κι αυτό εν καιρώ χούντας βγήκε και φυσικά κάποιες λέξεις σε τραγούδια άλλαξαν, όπως η λέξη “σύντροφοι”, γιατί ουαί κι αλίμονο! Άλλαξαν λοιπόν λέξεις και φράσεις προκειμένου να κυκλοφορήσει ο δίσκος χωρίς να αλλοιωνόταν το νόημα, φαινόταν κατακάθαρα, αλλά οι λογοκριτές δεν κατάλαβαν! Ήταν πιο αιχμηρό το άλλο που μπήκε.

Ανακρέων Παπαγεωργίου.
Κ.Μ.: Επίσης με τον Ανακρέοντα Παπαγεωργίου η γνωριμία έγινε μέσω του Κώστα του Παπαγεωργίου του αδερφού του, του ποιητή. Η Κωστούλα τον γνώρισε λίγο πριν γίνουν τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και μου είπε, είναι ένα μικρόσωμο παιδάριο με λεπτά δάχτυλα, αλλά είχε ταλέντο πραγματικά. Δυστυχώς ο Ανακρέοντας χάθηκε πολύ νωρίς. Ήταν ο μόνος που τόλμησε να μελοποιήσει τα ποιήματα που υπάρχουν στο βιβλίο της Κωστούλας στο “Χρονικό των τριών ημερών” που είναι η καταγραφή των γεγονότων του Πολυτεχνείου. Κανένας άλλος από τους συνθέτες που τα ’χε δώσει δεν τόλμησε να τα αγγίξει! Τα τραγούδια αυτά ακούστηκαν σε συναυλίες, στο Πολυτεχνείο, όπου έχουν δοθεί σε κασέτα και σε μπομπίνα και τα τραγούδησε κι η Έλενα Ναθαναήλ σε ένα αφιέρωμα στην ΕΡΤ που έγινε την πρώτη χρονιά μετά το Πολυτεχνείο. Δεν βγήκαν όμως ποτέ σε δίσκο. Σ’ έναν δίσκο που έκανε με τον Παπαγεωργίου η Κωστούλα μπήκαν θεατρικά τους τραγούδια – γιατί του εμπιστεύτηκε ότι τραγούδια υπήρχαν μέσα στα θεατρικά της έργα – μαζί με κάποιες μπαλάντες κι ένα απ’ αυτά του Πολυτεχνείου, ο “Χρήστος”.

Χρήστος Νικολόπουλος.
Κ.Μ.: Με το Νικολόπουλο είναι στα “Άνθη Ευλαβείας”. Οι στίχοι σ’ αυτό το δίσκο είναι βασικά του Μάνου Ελευθερίου, όπου εκεί, χώρεσε, διά της βίας κι ένα τραγούδι της Κωστούλας, που το αγάπησε πολύ ο Χρήστος ο Νικολόπουλος και το είπε ο ίδιος.

Σπύρος Παπαβασιλείου.
Κ.Μ.: Με το Σπύρο Παπαβασιλείου είχαν κάνει ένα 45άρι, όπου τραγουδούσε η Κατιάνα Μπαλανίκα, το βρήκα τυχαία αυτό το δισκάκι κάπου χωμένο μέσα στα βιβλία της Κωστούλας.
Στα ράφια της όμως ανακάλυψα κι έναν άλλον, καταργημένο, δίσκο της.

Για πέστε μου.
Κ.Μ.: Είχε βγει προς το τέλος της χούντας από τη PHILIPS αλλά καταργήθηκε. Ήταν ένα χορόδραμα σε μουσική του Δημήτρη Δραγατάκη, το “Γραφείο ταξιδίων η Ιθάκη”. Αυτό είναι λιμπρέτο δεν είναι στίχοι. Είχε πάρει το Ά βραβείο στον πανελλήνιο διαγωνισμό χοροδράματος. Απ’ αυτόν το δίσκο υπάρχει μόνο ένα αντίτυπο στα χέρια μου κι ένα στην κόρη του Δραγατάκη. Είχα στείλει κάποτε ένα μήνυμα στον υπεύθυνο της PHILIPS αλλά δεν μου απάντησε ποτέ.
Ακόμα, έχει μελοποιηθεί κι ένα απόσπασμα από το πιο δύσκολο βιβλίο της Κωστούλας, το “Αλφαβητάριο”, από το συγκρότημα “Τέσσερις εποχές”.

Είπαν τραγούδια της πολύ γνωστές φωνές, η Μοσχολιού, ο Μητσιάς, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, η Μαρία Δημητριάδη, η Καίτη Χωματά κ.ά. Ήθελε να πουν τραγούδια της και κάποια άλλα γνωστά ονόματα και δεν έτυχε;
Κ.Μ.: Βεβαίως. Λοιπόν, όσο κι αν φανεί παράξενο, είχε έρθει σε επαφή με τη Μαρινέλλα. Αγαπούσε πολύ τη φωνή της Μαρινέλλας κι η Μαρινέλλα ήθελε να πει τραγούδια της Κωστούλας, όπως κι η Μοσχολιού ήθελε να πει κι άλλα. Αλλά τότε, οι συνθέτες των εταιρειών που ανήκαν οι δυο μεγάλες αυτές κυρίες του τραγουδιού ίσως δεν το επέτρεψαν. Τις είχαν κατατάξει και τις δυο – κακώς για μένα και για πολύ κόσμο – μόνο στο λαϊκό τραγούδι, ενώ, είχαν κι οι δυο μια πολύ μεγάλη γκάμα. Η Μαρινέλλα έχει ακόμα βέβαια και το έχει αποδείξει και στο “Ρεσιτάλ” που έχει κάνει με το Χατζή.

Κι από συνθέτες; Είχε έρθει σε επαφή με άλλους, αλλά δεν το ’φερε η συγκυρία να συνεργαστούν;
Κ.Μ.: Η Κωστούλα είχε δώσει στίχους σε αρκετούς συνθέτες, οι οποίοι, τους έχουν κρατήσει; τους έχουν απορρίψει; Δεν ξέρω τι τους κάνανε. Γι’ αυτό και τους έβαλα κι αυτούς τους ανέκδοτους στο βιβλίο με τα τραγούδια της, γιατί καμιά φορά παραποιούνται κιόλας σε άλλα χέρια. Είχε δώσει στίχους στο Γιάννη Σπανό, για ένα θεατρικό έργο, το “Καμπαρέ ο κόσμος”, αλλά, υπήρξε μια διαφωνία απ’ όλους τους ηθοποιούς κι ο Σπανός απέσυρε τις μουσικές του. Βέβαια, κατά καιρούς, όπου παρουσιάστηκε το έργο αυτό, έχουν γράψει άλλοι συνθέτες μουσική, αλλά αυτά τα κομμάτια του Σπανού δεν έχουν κυκλοφορήσει σε δίσκο πάντως. Επίσης, έχουν στα χέρια τους στίχους της Κωστούλας, ο Πλέσσας, ο Γιώργος Κατσαρός κι ο Γιώργος Χατζηνάσιος, όπου ήταν να κάνουν μαζί την “Ταχεία Θεσσαλονίκης”, έτσι θα το λέγανε κι έμεινε όνειρο βέβαια. Πολλές φορές μάλιστα που ήμουν κι εγώ στο στούντιο μαζί με την Κωστούλα τα είχα ακούσει και γενικά ήμασταν όλοι ενθουσιασμένοι με τα τραγούδια αυτά, αλλά δεν έγιναν ποτέ. Κι ο Μάριος Τόκας της είχε ζητήσει στίχους και του είχε στείλει με φαξ, δεν ξέρω κι εγώ πόσους, ολόκληρο πακέτο! Και τελικά της απάντησε : “Πως μετά από το “Δρόμο” να τολμήσω εγώ να γράψω;”. Και του είπε η Κωστούλα : “Αν είναι να σταματήσουμε στο “Δρόμο”, τότε δεν θα έπρεπε κι οι άλλοι συνθέτες να είχαν προχωρήσει”! Κι ο παραγωγός ο Γιώργος Μακράκης έχει στα χέρια του ολόκληρο πακέτο με στίχους της Κωστούλας, της είχε ζητήσει. Κι όσο ζούσε και μετά που έφυγε, 5 χρόνια τώρα, δεν είχαμε καμιά απάντηση. Μόλις πρόσφατα μου τηλεφώνησε και μου είπε ότι μάλλον θα μπει ένα στο νέο δίσκο που ετοιμάζει ο Μανώλης Λιδάκης.

Η ίδια τι άκουγε περισσότερο ; Ποια ήταν τα αγαπημένα της ακούσματα;
Κ.Μ.: Η Κωστούλα αγαπούσε πολύ τη μουσική. Έπαιζε πιάνο, όπως κι η μητέρα μας. Όταν ήμασταν παιδιά, έπαιζε η Κωστούλα πιάνο, εγώ ακορντεόν, η μητέρα πιάνο κι αυτή και φτιάχναμε έτσι μια μικρή ορχήστρα. Κακά τα ψέματα όμως, η Κωστούλα άκουγε πολύ κλασική μουσική. Παράλληλα όμως αγαπούσε τη φωνή του Μητροπάνου, της Μαρινέλλας και της Μοσχολιού. Άκουγε πολύ τα “Σκουριασμένα χείλη” του Κραουνάκη με τη Μοσχολιού.

Είχε ζηλέψει στίχους άλλων;
Κ.Μ.: Ένα τραγούδι είχε ζηλέψει η Κωστούλα, τη “Μαρκίζα” του Σπανού σε στίχους του Ελευθερίου. Μου ’λεγε, “χίλιες φορές θα ήθελα να το είχα γράψει εγώ”!

Τα δυο, ας το πω έτσι, πιο δημοφιλή τραγούδια της είναι «Ο δρόμος» κι «Ο στρατιώτης», αυτά ήταν και τα πιο δημοφιλή στην καρδιά της ή άλλα αγαπούσε περισσότερο;
Κ.Μ.: Τα αγαπούσε όλα, όπως και τα βιβλία της, δεν ξεχώριζε κανένα. Κάποτε που την είχα ρωτήσει, μου είπε, “πες ότι είναι τα παιδιά μου! Μπορώ να ξεχωρίσω κάποιο”;

Στο βιβλίο με τους στίχους της που κυκλοφόρησε πρόσφατα (Κωστούλα Μητροπούλου «Τα τραγούδια μου», εκδ. ΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ / 2009) συμπεριλάβατε κι όλους τους ανέκδοτους στίχους της;
Κ.Μ.: Την Κωστούλα την ήξεραν όλοι σαν πτωχό συγγενή στη δισκογραφία. Έλεγαν, έχει κάνει κι αυτή κάτι. Η έκπληξη λοιπόν ήταν μεγάλη, όταν είδαν ότι το βιβλίο ξεπερνάει τις 300 σελίδες! Κάποιοι με πήραν και τηλέφωνο και μου είπαν, είναι δυνατόν; Τους είπα, τι λέτε; Να τα έγραψα εγώ και να ’βαλα το όνομα της αδερφής μου; Τα είχε κρυμμένα, πεταμένα και θεώρησα καλό, επειδή πήγαιναν από χέρι σε χέρι κι έμεναν έκθετα, να μπουν σ’ ένα βιβλίο, μαζί με τα ήδη δισκογραφημένα. Κι έτσι, ναι, στο βιβλίο αυτό, υπάρχουν δημοσιευμένοι κι όλοι οι ανέκδοτοι στίχοι της. Μάλιστα είναι χωρισμένοι, ανά θεματικές ενότητες, θεατρικά, για τους μετανάστες, για τα Εξάρχεια, διάφορα.

Τώρα που κυκλοφόρησε το βιβλίο σας έγιναν προτάσεις να μελοποιηθούν κάποιοι ανέκδοτοι στίχοι της;
Κ.Μ.: Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης, όταν του είχα δώσει, από παλιά, αλλά και τώρα που κυκλοφόρησε το βιβλίο, μου είπε αν μπορέσω κι αν βέβαια με εμπιστεύεσαι. Του είπα, γιατί να μη σε εμπιστευτώ; Θα τα έχω στο πιάνο, μου απάντησε, αρκεί να γράψω κάτι. Όποιος θελήσει εδώ είμαι, ξέρω ότι κι η Κωστούλα θα το ήθελε πολύ να μελοποιηθούν. Έδωσα κι έναν ανέκδοτο στίχο της για τα Εξάρχεια στον Βασίλη Παπακωνσταντίνου κι η απάντησή του μου έκανε κατάπληξη! Μου είπε, “τα Εξάρχεια τώρα πια έχουν πεθάνει Κάτια”! Εσείς τι λέτε; Έχουν πεθάνει;

Ως το 2004 που “έφυγε” η Κωστούλα Μητροπούλου, πρόλαβε όλη τη σταδιακή αλλαγή του τραγουδιστικού μας τοπίου και την κρίση της δισκογραφίας. Πως τα έβλεπε γενικότερα τα μουσικά μας πράγματα, όσον αφορά το τραγούδι, τις της άρεσε, τι δεν της άρεσε;
Κ.Μ.: Την λυπούσε πάρα πολύ η κατάντια του ελληνικού τραγουδιού. Το ότι υπάρχουν τραγούδια που στηρίζονται σε μια μόνο λέξη που επαναλαμβάνεται. Αυτό για εκείνη ήταν ανήκουστο! Ο παραγωγός ο Γιώργος ο Μακράκης, έδωσε το τραγούδι της Κωστούλας που ’χε πει ο ίδιος ο Νικολόπουλος στα “Άνθη Ευλαβείας”, σ’ έναν βαρύ λαϊκό τραγουδιστή, χειροδύναμο, ωραίο, γεροδεμένο, όμορφο. Όταν το άκουσε η Κωστούλα το τραγούδι – ήταν προς το τέλος της το 2003 – μου είπε “μπορείς να το κλείσεις σε παρακαλώ μην πάθω εγκεφαλικό;”.

Τώρα, όπως κρατάτε συγκεντρωμένα όλα μαζί τα τραγούδια της Κωστούλας Μητροπούλου, ποιο θα λέγατε ότι είναι το κυρίαρχο μοτίβο τους;
Κ.Μ.: Είναι όπως και στα βιβλία της, υπάρχει το ερωτικό στοιχείο, η μοναξιά, τα χαμένα χρόνια και, φυσικά, το πολιτικό στοιχείο πάνω απ’ όλα. Η Κωστούλα θεωρήθηκε πολιτική συγγραφέας, άρα αυτό καλύπτει και τα τραγούδια της. Δεν θεωρήθηκε ερωτική με την έννοια των ερωτικών “σ’ αγαπώ, μ’ αγαπάς” κλπ., αλλά η Κωστούλα έγραψε σκληρό ερωτικό τραγούδι, που μιλάει για τη μοναξιά, την εγκατάλειψη, την προδοσία και τον απαγορευμένο έρωτα σε κάθε του μορφή, είτε αναφέρεται για μοιχούς, είτε για ομοφυλόφιλους.

Και ποιο στίχο της θα επιλέγατε ως ένα μότο που να συνοψίζει τη στιχουργό – Κωστούλα Μητροπούλου;
Κ.Μ.: Είναι από τις “Τέσσερις ερημιές” κι αναφέρεται σε μοιχεία : “Κανένα παραμύθι για αυτούς / κανένας πια δεν θα τους τραγουδήσει / ο χρόνος και η νύχτα θα γυρίσει / μόνο η μοναξιά γι’ αυτούς”.