87 αναγνώστες online
Find us on FacebookJoin us on Facebook
sideBar



Σαββέρια Μαργιολά - «Αλισάχνη»

ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ «Τι έχω να χάσω»

Τάσος Π. Καραντής
Τάσος Π. Καραντής
Πρώτη Παρουσίαση
ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ - «Τι έχω να χάσω»
18.10.2017
Ορφέας | Main Feed

Αφιερώματα

Τάσος Π. Καραντής

 

Γοργόνα Παναγιά: η λαϊκή μορφή της Παναγίας μέσα από τα τραγούδια του Λευτέρη Παπαδόπουλου

Γράφει ο : Τάσος Π. Καραντής


Αυτό που χαρακτηρίζει τον Αύγουστο είναι ο Δεκαπενταύγουστος! Η κατεξοχήν δηλαδή γιορτή της Παναγίας. Η θέση που έχει η Παναγία στην καθημερινή ζωή του Έλληνα είναι, σε όλους μας, γνωστή.
Επικαλούμαστε το όνομά της, θρήσκοι και μη, σε κάθε δύσκολη στιγμή της ζωής μας, σχεδόν αυθόρμητα. Εξαιτίας λοιπόν αυτής της θέσης που έχει στη ζωή μας, είναι φυσικό να έχει περάσει και στο τραγούδι μας. Είναι μεγάλος ο αριθμός των ελληνικών τραγουδιών που μέσα στους στίχους τους “συναντάμε” την Παναγία, επιλέξαμε όμως να αναζητήσουμε την παρουσία της στα τραγούδια του στιχουργού της “Άπονης ζωής” και της “Φτωχολογιάς”, στα τραγούδια δηλαδή του σημαντικότερου, εν ζωή και εν ενεργεία, Έλληνα στιχουργού, του Λευτέρη Παπαδόπουλου.

Η αναζήτηση αυτή είναι, σαφώς, ενδεικτική, αλλά, συνάμα, κι ουσιαστική και πραγματοποιήθηκε σε μια σειρά τραγουδιών του μεγάλου δημιουργού, που έχουν κυκλοφορήσει σε συγκεντρωτικές εκδόσεις.* Τέλος, θα πρέπει να τονίσουμε ότι τα τραγούδια αυτά, που παρουσιάζονται εδώ, τα έχουν μελοποιήσει μεγάλοι συνθέτες(Απόστολος Καλδάρας, Μάνος Λοΐζος, Μίμης Πλέσσας, Δήμος Μούτσης, Γιώργος Χατζηνάσιος, Γιώργος Κατσαρός κ.ά.) και τα έχουν τραγουδήσει μεγάλοι τραγουδιστές (Γιώργος Νταλάρας, Γιάννης Πουλόπουλος, Μανώλης Μητσιάς, Σταμάτης Κόκοτας κ.ά.).
Η Παναγία στα τραγούδια του Λευτέρη Παπαδόπουλου

Αν κάτι χαρακτηρίζει την “Παναγία” των τραγουδιών του Λευτέρη Παπαδόπουλου είναι η λαϊκή της μορφή, όπως πηγάζει μέσα από την ελληνική παράδοση, και η ταξική της διάσταση, όπως αυτή συμβολίζεται μέσα από τη συμμετοχή της στον Αγώνα του Ανθρώπου και τη συμπόρευσή της με τους φτωχούς και τους καταφρονημένους. Δεν χρειάζονται περισσότερες “αποδείξεις”, αρκούν τα ίδια τα τραγούδια :


«Δέκα παλληκάρια»
(μουσική : Μάνος Λοίζος, ερμηνεία : Γιώργος Νταλάρας, δίσκος : «Θαλασσογραφίες»/1970)

Στο γνωστό κι αγαπημένο αυτό τραγούδι, δέκα παλικάρια στήνουνε χορό στου Καραϊσκάκη το κονάκι και κάτω από τις πενιές του Θεοδωράκη λένε τραγούδια για τη λευτεριά(η λογοκρισία της χούντας – το τραγούδι είναι του 1970 – έκανε το “Θεοδωράκη”, “Μιχαλάκη” και τη “λευτεριά”, “λεβεντιά”!). Η Παναγία έχει τη μορφή γοργόνας και συμμετέχει στο τραγούδι των παλικαριών(«κι όλη νύχτα λέγαμε/τραγούδια για τη λευτεριά/κι όλη νύχτα κλαίγαμε/Γοργόνα Παναγιά»). Ένα υπαινιχτικό, για την εποχή του, πολιτικό τραγούδι, που η μορφή της Γοργόνας-Παναγιάς πηγάζει, κατευθείαν, από την ελληνική λαϊκή παράδοση, όπου συγχωνεύεται η γοργόνα – το θαλάσσιο ον της ελληνικής μυθολογίας – με τη “θαλασσινή Παναγία” ενός ναυτικού Λαού, όπως οι Έλληνες.

Δέκα παλληκάρια στήσαμε χορό
στου Καραϊσκάκη το κονάκι
πέφταν τα ντουβάρια από το χορό
κι από τις πενιές του Μιχαλάκη

Κι όλη νύχτα λέγαμε τραγούδι για τη λευτεριά
κι όλη νύχτα κλαίγαμε γοργόνα Παναγιά

Και το βράδυ βράδυ ήρθαν με τα μας
Μάρκος Βαμβακάρης με Τσιτσάνη
σμίξαν τα μπουζούκια και ο μπαγλαμάς
με τον ταμπουρά του Μακρυγιάννη

Κι όλη νύχτα λέγαμε τραγούδι για τη λευτεριά
κι όλη νύχτα κλαίγαμε γοργόνα Παναγιά

Έβαλα ένα βόλι στο καριόφιλο
κι έριξα τη νύχτα να φωτίσει
κι είπα να φωνάξουν το Θεόφιλο
τον καημό μας για να ζωγραφίσει

Κι όλη νύχτα λέγαμε τραγούδι για τη λευτεριά
κι όλη νύχτα κλαίγαμε γοργόνα Παναγιά

http://www.youtube.com/watch?v=x-wqj2srENo

«Έξι άντρες»
(μουσική : Μίμης Πλέσσας, ερμηνεία : Γιάννης Πουλόπουλος, δίσκος : «Μίλα μου για τη λευτεριά»/1974)

Συγκλονιστικό πολιτικό τραγούδι που παραπέμπει στα βασανιστήρια της χούντας. Γράφτηκε το 1970, αλλά κόπηκε από την λογοκρισία και κυκλοφόρησε το 1974. Η Παναγία γίνεται μάρτυρας στα βασανιστήρια των παλικαριών, αλλά και παρηγοριά και στήριγμα στο μαρτύριο(«Έξι άντρες την αυγή/Παναγιά μου φύλαγε/έξι άντρες μια πληγή/μα κανείς δεν μίλαγε» και «Ένας άντρας το πρωί/το αίμα του εκύλαγε/το δικό μου το παιδί/Παναγιά μου φύλαγε/Παναγιά μου και Χριστέ/το σκοτώνουν οι ληστές»).

Έξι άντρες την αυγή
Παναγιά μου φύλαγε.
Έξι άντρες μια πληγή
μα κανείς μίλαγε.

Έξι τους βαράγανε
μα δε μαρτυράγανε.

Πέντε άντρες τη νυχτιά
το κορμί τους έκαιγε
βγάζει ο βούρδουλας φωτιά
μα κανείς δεν έκλαιγε.

Έξι τους βαράγανε
μα δε μαρτυράγανε.

Ένας άντρας το πρωί
το άιμα του εκύλαγε
το δικό μου το παιδί.
Παναγιά μου φύλαγε.

Παναγιά μου και Χριστέ
το σκοτώνουν οι ληστές

http://www.youtube.com/watch?v=G724shHYPVc

«Αυτά τα χέρια»

(μουσική : Δήμος Μούτσης, ερμηνεία : Μανώλης Μητσιάς, δίσκος «Μανώλης Μητσιάς 1»/1971)

Σ’ αυτό το πασίγνωστο τραγούδι του Παπαδόπουλου γίνεται επίκληση του ονόματος της Παναγίας (όπως και του Χριστού βέβαια), αυτή τη φορά για να γλυκάνει την πληγή του, ανθρώπινου, έρωτα(«Ποια χέρια γίνανε σπαθιά/Χριστέ και Παναγιά μου/κι από το στήθος μου βαθιά/θα κόψουν την καρδιά μου;»).

Ποια χέρια πήραν, πήραν τα κεριά
Κι ήρθε ξανά, κι ήρθε ξανά το βράδυ
Και δεν μπορεί η παρηγοριά
Να μ’ εύρει στο, να μ’ εύρει στο σκοτάδι

Αυτά τα χέρια είναι δικά σου
Και τα ’χεις στείλει για να με δικάσουν
Είναι μαχαίρια που ’χουν τ’ όνομά σου
Αυτά τα χέρια, τα χέρια τα δικά σου

Ποια χέρια γίναν, γίνανε σπαθιά
Χριστέ και Παναγιά μου
Κι από το στήθος, στήθος μου βαθιά
Θα κόψουν την, θα κόψουν την καρδιά μου

Αυτά τα χέρια είναι δικά σου
Και τα ’χεις στείλει για να με δικάσουν
Είναι μαχαίρια που ’χουν τ’ όνομά σου
Αυτά τα χέρια, τα χέρια τα δικά σου

http://www.youtube.com/watch?v=q_nhNMFsjl8


«Ήταν ο πιο φτωχός»
(μουσική : Γιώργος Κατσαρός, ερμηνεία : Μαίρη Κριζά, δίσκος : «Δίχως σταθμό»/1982)

Στο τραγούδι αυτό έχουμε μια εκπληκτικής ομορφιάς ποιητική εικόνα, όπου η Παναγία έχει στάξει Δεκαπενταύγουστους στα μάτια του αγαπημένου !(«μα μες στα μάτια του είχε στάξει/Δεκαπενταύγουστους η Παναγιά»).

Ηταν ο πιο φτωχός στην τάξη
δεν είχε μάνα, είχε μια γιαγιά
μα μες στα μάτια του είχε στάξει
Δεκαπεντάυγουστους η Παναγιά

Οταν με φίλησε στο στόμα
ένοιωσα νά `μαι από χώμα
χώμα που θέλει να καρπίσει
άστρα να βγάλει, κάστρα και κλαδιά

Ηταν ο πι’ όμορφος στην τάξη
γιατί ήταν όλος μια καρδιά
Μα η καρδιά σαν το μετάξι
σκίζεται στην πρώτη μαχαιριά

 «Απρίλης»
(μουσική : Βασίλης Κουμπής, ερμηνεία : Πόπη Αστεριάδη, δίσκος : «12 μήνες»/1972)

Σ’ αυτό το, ερωτικό, τραγούδι, η Παναγία έχει χαρίσει την ομορφιά του αγοριού, με τα φιλιά της - σα μάνα, από τότε που ήταν μωρό στην κούνια!(«Αγόρι μου ξανθέ μου Απρίλη/άσπρα μου δόντια δροσερά/ποια Παναγιά καλοκυρά/μωρό σ’ εγλυκοφίλει;»).

Αγόρι μου ξανθέ μου Απρίλη
σαν δυοσμαρίνι ευωδάς
κάθε που με ξεπροβοδάς
μ’ ένα φιλί στα χείλη

Αγόρι μου ξανθέ μου Απρίλη
άσπρα μου δόντια δροσερά
ποια Παναγιά καλοκυρά
μωρό σ’ εγλυκοφίλει;

Αγόρι μου ξανθέ μου Απρίλη
έλα στο πλάι μου ξανά
να γιάνεις ό,τι με πονά
κι όσα ο καιρός θα στείλει
http://www.youtube.com/watch?v=G0VyzRqmrVk


«Δεν έχεις όνομα»

(μουσική : Απόστολος Καλδάρας, ερμηνεία : Σταμάτης Κόκοτας, δίσκος : «Τελευταία νύχτα»/1977)

Εδώ ο αγαπημένος παρομοιάζεται, ευρηματικά, σαν άγγελος από το εικόνισμα της Παναγίας!(«Δεν έχεις όνομα γιατ’ είσαι άγγελος/από εικόνισμα μιας Παναγιάς»).

Δεν έχεις όνομα γιατί είσαι άγγελος
από εικόνισμα μιας Παναγιάς
Δεν έχεις όνομα γιατί είσαι λιόγερμα
κάποιας πρωτόπλαστης Πρωτομαγιάς
Δεν έχεις όνομα κι είσαι η αγάπη μου
και όμως πέταξες γι’ αλλού
κι έγινε θάλασσα πικρή το δάκρυ μου
και σε ζητάει στην άκρη του γιαλού

Πώς να σε φωνάξω
ν’ ακούσεις και να ’ρθείς;
Με ποια βροχή να κλάψω
για να με λυπηθείς;
Πώς να σε φωνάξω
που αλλού φτεροκοπάς;
Να ’χα τα φτερά σου να πετάξω
να σε βρω όπου και να πας.

Δεν έχεις όνομα γιατί είσαι όνειρο
σ’ ένα προσκέφαλο μικρού παιδιού
Δεν έχεις όνομα γιατί είσαι απόβροχο
μέσα στα χρώματα του δειλινού
Δεν έχεις όνομα κι είσαι η αγάπη μου
και όμως πέταξες γι’ αλλού
κι έγινε θάλασσα πικρή το δάκρυ μου
και σε ζητάει στην άκρη του γιαλού.

http://www.youtube.com/watch?v=niUUAr1HqzI

«Η Μάνα μου»

(μουσική : Μίμης Πλέσσας, ερμηνεία : Γιάννης Πουλόπουλος, δίσκος : «Μίλα μου για τη λευτεριά»/1974)

Η Παναγία – Μάνα του Λαού! Γράφει ο ίδιος ο στιχουργός : «Τραγούδι – ζωγραφιά της μάνας μου. Μια γυναίκα της βιοπάλης, που φορούσε τσεμπέρι και δούλευε νύχτα - μέρα για την οικογένεια. Άδικο έχω που την εξομοιώνω με την Παναγία;». Το τραγούδι αυτό – γραμμένο το 1970 – κόπηκε από τη χουντική λογοκρισία(!) και κυκλοφόρησε, ελεύθερο, το 1974:
Η μάνα μου φοράει τσεμπέρι
σαν τις μανάδες τις παλιές.
Παίρνει την Παναγιά απ’ το χέρι
και τρέχουνε στις γειτονιές
και σμίγουνε με τον κοσμάκη
που λέει το ψωμί-ψωμάκι.
Κι όταν γυρνάνε στα σοκάκια
σα δυο σκιές μες στη βραδιά
με τα φτωχά τους ρουχαλάκια
όλο βροχή και λασπουριά
δεν ξέρω να τις ξεχωρίσω
ποιανής το χέρι να φιλήσω!
http://www.youtube.com/watch?v=WSsz8Ah6tuM


«Η Παναγιά»
(μουσική : Απόστολος Καλδάρας, ερμηνεία : Γιώργος Νταλάρας, δίσκος : «Βυζαντινός Εσπερινός»/1973)

Η Παναγία των φτωχών που τους καλεί σε κοινωνική εξέγερση!

Όπου πίκρα και ορφάνια
και φτωχολογιά
με τα μάτια βουρκωμένα
βρίσκεται η Παναγιά.
Πότε γνέθει πότε υφαίνει
πότε τραγουδεί
πότε σκύβει να φιλήσει
κάποιο άρρωστο παιδί.
Και την άλλη μέρα να τη
πάλι απ’ το πρωί
να μας λέει “κάντε κάτι
για ν’ αλλάξει η ζωή”
http://www.youtube.com/watch?v=AF7RxEb9-20

«Στο εικονοστάσι»
(μουσική : Γιώργος Χατζηνάσιος, ερμηνεία : Γιάννης Κούτρας, δίσκος : «Πίσω απ’ τη βιτρίνα»/1981)

Η Παναγία της πλειοψηφίας των Ελλήνων, αλλά κι όλων των Λαών, βρίσκεται πάντα εκεί, σε μια φτωχή-λαϊκή γειτονιά σαν το Κερατσίνι…

Η Παναγιά μας η λυπημένη
στο Κερατσίνι κοντά μας μένει
τσαλαβουτάει στα λασπονέρια
και σιγολιώνει σαν τ’ αγιοκέρια.
Δεν έχει γιόκα να νανουρίζει
ούτε σπιτάκι να συγυρίζει.
Όλη τη μέρα με το βελόνι
κάτω στο ρέμα ρούχα μπαλώνει.
Και το βραδάκι όταν τελειώσει
γίνεται εικόνα μικρούλα τόση
και ξαναμπαίνει στο εικονοστάσι
στο Κερατσίνι στην έκτη στάση.
http://www.youtube.com/watch?v=JsnRxGnTuYA

*Λευτέρης Παπαδόπουλος «Τα τραγούδια μου», εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα, τόμος Α΄(1982) & τόμος Β΄(1983) και «Τα τραγούδια γράφουν την ιστορία τους», εκδ. ΙΑΝΟΣ ο μελωδός, Θεσσαλονίκη 2006.

 


 

 

                          
                     
  
  
  
  
  

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΥ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

RSS

ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ (90d)

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

Δεν έχει τοίχους η χαρά δεν έχει χώρισμα η αγάπη.
Γιάννης Ρίτσος

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ / ΑΥΡΙΟ

18/10/1920 Γεννήθηκε στην Αθήνα η ηθοποιός και επί σειρά ετών υπουργός Πολιτισμού Μελίνα (Μαρία Αμαλία) Μερκούρη
18/10/1931 Πέθανε ο αμερικανός εφευρέτης του φωνογράφου Τόμας Έντισον
18/10/1979 Ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης τιμάται από τη Σουηδική Ακαδημία με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας
19/10/1969 Ο Μίκης Θεοδωράκης μεταφέρεται από τη χούντα στο στρατόπεδο Ωρωπού
19/10/1993 Έφυγε από τη ζωή χτυπημένος από την επάρατη νόσο ο τραγουδιστής Διονύσης Θεοδόσης

ΤΥΧΑΙΑ TAGS