145 αναγνώστες online
Find us on FacebookJoin us on Facebook
sideBar



Σαββέρια Μαργιολά - «Αλισάχνη»

ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ «Τι έχω να χάσω»

Τάσος Π. Καραντής
Τάσος Π. Καραντής
Πρώτη Παρουσίαση
ΜΑΡΙΑ ΣΑΧΠΑΣΙΔΗ - «Τι έχω να χάσω»
27.06.2019
Ορφέας | Main Feed

Η αθέατη πλευρά της Σελήνης

Δημήτρης Βαγενάς

Ομοφυλόφιλος, κομμουνιστής, τοξικομανής, αυτόχειρας, καταραμένος ποιητής, Όσκαρ Ουάιλντ της Ελλάδας. Αυτά είναι μόνο μερικά από τα επίθετα που μπορούν να χαρακτηρίσουν το Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1888 - 1944), ο οποίος εξήντα εφτά χρόνια μετά την αυτοκτονία του συνεχίζει να βρίσκεται στην επικαιρότητα. Και για του λόγου το αληθές, το καλοκαίρι του 2011 εκδόθηκε για πρώτη φορά από τις εκδόσεις «Ερατώ» η νουβέλα του «Κάπου περνούσε μια φωνή», κάνοντας το αναγνωστικό κοινό και τους κριτικούς ν' ασχοληθούν ξανά μαζί του. Η νουβέλα αυτή είχε πρωτοδημοσιευτεί σε συνέχειες στο περιοδικό «Νέα Εστία» το 1940, και κατά πάσα πιθανότητα αυτή είναι και η χρονολογία γραφής της.

Αντίθετα, ο χρόνος της δράσης είναι το 1915, όπως αποδεικνύεται άλλωστε από τα διάσπαρτα ηθογραφικά και ιστορικά στοιχεία, αλλά κι απ' τον υπότιτλο «Σελίδες μιας Αθήνας περασμένης». Ωσ τόσο, ούτε τα ηθογραφικά στοιχεία, ούτε καν η ιστορία αυτή καθ' αυτή καθιστούν τη νουβέλα ενδιαφέρουσα για τον αναγνώστη του 2011, που παραμένει επίκαιρη εβδομήντα ένα χρόνια μετά την πρώτη της δημοσίευση, χάρη στην περιγραφή του τρόπου που βιώνουν οι ήρωες τα ερωτικά τους συναισθήματα, ιδιαίτερα δε η πρωταγωνίστρια, της οποίας περιγράφονται διεξοδικά όλες οι ψυχικές διακυμάνσεις.
Στα ποιήματα του Λαπαθιώτη, όπως και στα ποιήματα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη (1863 - 1933) και του Ντίνου Χριστιανόπουλου (γέννηση: 1931) ο ομοφυλοφιλικός έρωτας θίγεται μέσα από τις κρυφές συναντήσεις των παράνομων εραστών, της ερωτικής απουσίας που οδηγεί σε ταπείνωση και μοναξιά, και τους ανεκπλήρωτους πόθους για ετεροφυλόφιλους άντρες. Στη νουβέλα «Κάπου περνούσε μια φωνή» όμως οι ρόλοι αντιστρέφονται, αφού πραγματεύεται τον ανεκπλήρωτο έρωτα μιας ετεροφυλόφιλης για έναν ομοφυλόφιλο. Η Ρηνούλα λοιπόν, ένα πανέμορφο κορίτσι που εργάζεται σ' ένα κατάστημα με καπέλα, ερωτεύεται το Σωτήρη, ένα δεκαεννιάχρονο τσαγκάρη «νόστιμο παιδί, συμπαθητικό και καλοΐσκιωτο, δίχως να 'ναι όμορφος πολύ». Ο Σωτήρης αν και γίνεται αμέσως ο καλύτερος φίλος του δεκατετράχρονου αδερφού της Ρηνούλας, Λάκη, αδιαφορεί πα ντελώς για το ερωτικό ενδιαφέρον της κοπέλας, οδηγώντας την έτσι στην απελπισία και εν τέλει στο θάνατο. Ο συγγραφέας περιγράφει συγκεκαλυμμένα τον ομοφυλοφιλικό έρωτα του Σωτήρη και του Λάκη, κυρίως μέσα απ' τα μάτια της Ρηνούλας, αφού είναι σαφές πως μέλημά του είναι να περιγράψει τα ερωτικά της συναισθήματα και όχι τα γεγονότα. Μάλιστα, η τραγική κατάληξη της κοπέλας σχεδόν περιγράφεται στην αρχή της νουβέλας, απαλλάσσοντας τον αναγνώστη από την αγωνία του τέλους, και λειτουργώντας ως εκκίνηση για την αρχή της ιστορίας.

Ο ανοιχτά ομοφυλόφιλος ποιητής ενίοτε προέβαινε σε ακραίες και προκλητικές ενέργειες. Μεταξύ άλλων, είχε δηλώσει πως «απ' όλα τα ζώα το πιο πολύ που συμπαθώ, είναι η γάτα - και το πιο λίγο, υποθέτω, η γυναίκα». Όποιος όμως διαβάσει το «Κάπου περνούσε μια φωνή» θεωρεί αυτή τη δήλωση ψευδή χωρίς δεύτερη σκέψη: ο Λαπαθιώτης μιλάει στοργικά για τη Ρηνούλα, σαν να είναι η κόρη του. Περιγράφει τα συναισθήματά της, ξεκινώντας από τα πρώτα ερωτικά της σκιρτήματα και καταλήγοντας στη ηθική και σωματική της κατάπτωση, με αγάπη και συμπόνια, αγγίζει τις πληγές της με τρεμάμενα χέρια, απελπίζεται και θρηνεί μαζί της. Η Ρηνούλα είναι μία τραγική μορφή που μοιάζει να έχει πολλά κοινά με την Άλμα και τη Λώρα, τις δύο τραγικές ηρωίδες του Τεννεσσή Ουίλλιαμς από τα θεατρικά του έργα «Καλοκαίρι και καταχνιά» & «Γυάλινος κόσμος» αντίστοιχα, που ο ανεκπλήρωτος έρωτας τις οδηγεί σταδιακά στη μοναξιά και στο συμβιβασμό με την πεζή πραγματικότητα. Όσον αφορά το Σωτήρη, αν και στα ποιήματά του είχε την τάση να θεοποιεί τους εραστές του (για παράδειγμα στο «Νάρκισσο» απευθύνεται στον αγαπημένο του λέγοντάς του «απόψε αγάπησα τα μάτια μου (.) επειδή σε κοίταξαν τόσο πολύ το βράδυ εκείνο») ο εν λόγω ήρωας παρουσιάζεται με αρκετές αδυναμίες, κυρίως με δειλία και αναποφασιστικότητα, οι οποίες πηγάζουν βέβαια από τον καταπιεσμένο ερωτισμό του. Ο Λαπαθιώτης δεν μπαίνει στη διαδικασία να κρίνει τον ήρωά του, παρόλο που αν ήταν λιγότερο δειλός ίσως δεν οδηγούσε τη Ρηνούλα σ' αυτή την κατάσταση, ενώ οι αδυναμίες του και η κρυφή σεξουαλική του ταυτότητα τον καθιστούν αναμφίβολα συμπαθητικό στους αναγνώστες. Παράλληλα, η απόγνωση της Ρηνούλας γίνεται πιο έντονη και δραματική μ' αυτόν τον τρόπο, αφού φαίνεται πως είναι περισσότερο θύμα των καταστάσεων, παρά της αναλγησίας ενός άντρα: λόγω της σεξουαλικής ταυτότητας του Σωτήρη ο έρωτάς της είναι εξαρχής καταδικασμένος, και επομένως τραγικότερος.  

Ως επίλογο, θα ήθελα να παραθέσω το «Ερωτικό», ένα από τα πιο γνωστά ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, το οποίο μάλιστα μελοποιήθηκε από το Νίκο Ξυδάκη και τραγουδήθηκε από την Ελευθερία Αρβανιτάκη. Να σημειώσουμε πως το αρχικό γράμμα της πρώτης λέξης κάθε στίχου σχηματίζει το όνομα του αγαπημένου του Λαπαθιώτη, Κώστα Γκίκα:

 

ΕΡΩΤΙΚΟ

Καημός, αλήθεια, να περνώ του έρωτα, πάλι, το στενό,
ώσπου να πέσει η σκοτεινιά, μια μέρα, του θανάτου,
στενό βαθύ και θλιβερό, που το θυμάμαι για καιρό,
τι μου στοιχίζει, στην καρδιά, το ξαναπέρασμά του.

Ας είναι, ωστόσο, τι ωφελεί; Γυρεύω πάντα το φιλί,
στερνό φιλί, πρώτο φιλί και με λαχτάρα πόση!
Γυρεύω πάντα το φιλί, που μου το τάξανε πολλοί,
κι όμως δε μπόρεσε κανείς, ποτέ, να μου το δώσει. . .

Ίσως, μια μέρα, όταν χαθώ, γυρνώντας, πάλι, στο βυθό,
και με τη Νύχτα, μυστικά, γίνουμε, πάλι, ταίρι,
αυτό τ' ανεύρετο φιλί, που το λαχτάρησα πολύ,
σα μια παλιά της οφειλή, να μου το ξαναφέρει!

 


 

Η νουβέλα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη «Κάπου περνούσε μια φωνή» κυκλοφορεί απ' τις εκδόσεις «Ερατώ», σε φιλολογική επιμέλεια Νίκου Σαραντάκου, εμπλουτισμένη με σχόλια και πληροφορίες για τη ζωή και το έργο ποιητή, που δημοσιοποιούνται για πρώτη φορά.  

 

Οι απόψεις και οι σκέψεις των συνεργατών του Ορφέα δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τη γνώμη του περιοδικού.
Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση και η αναδημοσίευση του συνόλου ή μέρους των άρθρων του Ορφέα, χωρίς προηγούμενη άδεια των υπευθύνων του περιοδικού και του συντάκτη και χωρίς ταυτόχρονη αναφορά της επωνυμίας του περιοδικού, του ονοματεπωνύμου του συντάκτη και του ακριβούς συνδέσμου του άρθρου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΥ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

RSS

ΤΑ ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ (90d)

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΙΠΑΝ - ΕΓΡΑΨΑΝ

Τη δουλειά της σάτιρας την κάνουν οι εξουσιαστές. Θέλει μεγάλο ταλέντο υποκριτικής να βγαίνεις στην TV και να τσακώνεσαι για το ποιος είναι ο μεγαλύτερος μαλάκας και ο ικανότερος κλέφτης.
Τζίμης Πανούσης

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ / ΑΥΡΙΟ

Δεν έχουν καταχωρηθεί γεγονότα.

ΤΥΧΑΙΑ TAGS